Әлия атында
Әлия Молдағұлова: қысқа ғұмыр, мәңгілік ерлік
Туған жері
Ақтөбе облысы, Қобда ауданы, Бұлақ ауылы
Қызметі
Қызыл Әскер мергені (снайпер)
Мәртебесі
Кеңес Одағының Батыры (1944)
Әлия Молдағұлова (кей деректе шын есімі — Ілия) Нұрмұхамедқызы — Екінші дүниежүзілік соғыстағы қаһарман қазақ қызы. Ол 1924/1925 жылдары Ақтөбе өңіріндегі Бұлақ ауылында дүниеге келіп, 1944 жылы Псков облысы, Новосокольники ауданы маңындағы Казачиха ауылы үшін шайқаста ерлікпен қаза тапты. 1944 жылғы 4 маусымда оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Балалық шағы және білім жолы
Анасы Маржан ерте қайтыс болғаннан кейін, Әлия нағашысы Әубәкір Молдағұловтың қолында тәрбиеленеді. Отбасы әр кезеңде Әулиеатаға (Тараз өңірі), кейін Мәскеуге, одан Ленинградқа (қазіргі Санкт-Петербург) қоныс аударады.
Мектеп жылдары
- Әулиеатада №11 мектепте оқиды.
- Мәскеуде №891 мектепте білімін жалғастырып, бастауыш сыныпты аяқтайды.
- Ленинградта материалдық қиындықтарға байланысты №46 мектеп-интернатқа (балалар үйі) орналастырылады; тәрбиеленушілер №140 мектепте оқиды.
Замандастары оның ұстамды, ұқыпты, әділдікке жақ болмысын еске алады. Оқуға зерек болған Әлия кітапты көп оқып, қоғамдық іске де белсенді қатысады. Үлгілі оқуы үшін Артекке жолдама алғаны да айтылады.
Соғыс жылдары: қоршаудан майданға дейін
Соғыс басталғанда Әлия Ленинградта болды. Қоршау кезіндегі ауыр күндерде балалар үйінің тәрбиеленушілері қала қорғанысына көмектесіп, өрт бомбаларын сөндіріп, госпитальдарда жаралыларға жәрдемдесті. Естеліктерде Әлияның аштық пен суыққа қарамастан өзгеге қол ұшын созып, өз үлесін бөліскені айтылады.
Эвакуация және алғашқы мамандық таңдауы
1942 жылы балалар үйімен бірге Ярославль облысына эвакуацияланады. Әскери ұшқыш болуды армандаған Әлия Рыбинск қаласындағы авиатехникумға түседі (1941/1942 дерегі әртүрлі айтылады). Алайда көп ұзамай майданға өз еркімен сұранып, оқуын тоқтатады.
Мергендер мектебі және әскери даярлық
1942 жылы желтоқсанда Әлия Мәскеудегі Орталық әйелдер мергендер мектебіне қабылданып, 1943 жылы оны үздік бітіреді. Оқу барысында көз мергендігін, төзімділікті, дәлдікті, сондай-ақ әртүрлі қарумен жұмыс істеуді меңгереді.
Маңызды бұрылыс
Мектеп басшылығы оны инструктор ретінде қалдырғысы келгенімен, Әлия алғы шепке баруға табандылық танытып, майданға сұрана береді. Бұл — оның жеке таңдауы мен ішкі жауапкершілігін айқын көрсететін сәт.
Майдандағы ерлік және соңғы шайқас
1943 жылдың жазынан бастап Әлия Солтүстік-Батыс/2-Прибалтика бағытындағы ұрыстарға қатысады. Ол мергендігімен көзге түсіп, жеке жауынгерлік тапсырмаларды орындауда ерекше батылдық танытады.
Казачиха маңындағы ұрыс
1944 жылғы қаңтарда Псков облысы бағытындағы шешуші шайқастардың бірінде бөлімше командирі қаза тапқан сәтте, Әлия жауынгерлерді шабуылға көтеріп, «Отан үшін алға!» деп ұран тастайды. Жараланғанына қарамастан ұрысты тоқтатпай, соңына дейін шайқасады. Сол шайқаста ол ерлікпен қаза болды.
1944 жылғы 4 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен ефрейтор Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұловаға көрсеткен ерлігі үшін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Қорытынды ой
Әлия Молдағұлованың тағдыры — жеке батылдық пен ел алдындағы парыздың айқын көрінісі. Оның есімі мектептерде, көшелерде, ескерткіштерде, мұражайлар мен өнер туындыларында сақталып, кейінгі ұрпаққа ерлік пен адамдықтың өлшемін көрсетіп келеді.
Ескерту
Бастапқы мәтінде кей деректер (туған күні мен жылы, бөлім нөмірлері мен майдан атауы, оқу орнына қатысты даталар) әртүрлі нұсқада берілген. Бұл жарияланымда мәтін стилистикалық тұрғыда өңделіп, мазмұндағы қайшылықтар түпнұсқадағыдай сақталды.