Жасушалық иммунитет жүйесі (I)
Жасушалық иммунитет жүйесі (I)
Т-лимфоциттердің негізгі қызметтері және дифференциялануы
Иммунологиялық серпілістің қалыптасуында иммунитеттің Т-жүйесі жетекші рөл атқарады. Ол көптеген табиғи антигендерді тануға қатысып, гуморалды және жасушалық иммундық жауаптың қалыптасуын қамтамасыз етеді және оны реттейді. Сонымен бірге Т-жүйе иммунологиялық есте сақтаудың және иммунологиялық төзімділіктің (толеранттылықтың) дамуына жауап береді. Нәтижесінде Т-лимфоциттер бөгде жасушаларға қарсы цитотоксикалық әсер көрсете алады.
Мақсаты
Студенттерді иммунитеттің Т-жүйесінің негізгі қызметтерімен таныстыру; Т-лимфоциттердің антигенге тәуелсіз және антигенге тәуелді дифференциялануын түсіндіру; тимустагы Т-лимфоциттердің оң және теріс сұрыпталуының рөлін қарастыру.
Дәріс тезистері
- Иммунитеттің Т-жүйесінің қызметтері
- Т-лимфоциттердің дифференциялануы
- Т-лимфоциттердің антигенге тәуелсіз дифференциялануы
- Тимустағы Т-лимфоциттердің оң және теріс сұрыпталуы
Т-лимфоциттердің дифференциялануы: екі кезең
В-лимфоциттердегідей, Т-лимфоциттердің де дифференциялануы екі ірі кезеңге бөлінеді:
Антигенге тәуелсіз кезең
Тимус ішінде өтеді: ізашар жасушалардың тимусқа миграциясы, пролиферация, антигентанушы рецепторлардың түзілуі, оң және теріс сұрыпталу, функционалдық субпопуляциялардың қалыптасуы.
Антигенге тәуелді кезең
Перифериялық иммундық ағзаларда антигенмен кездесуден кейін жүреді; клондық кеңею мен эффекторлық қызметтердің толық іске қосылуына әкеледі.
Антигенге тәуелсіз дифференциялану (тимуста)
Т-лимфоциттердің антигенге тәуелсіз дифференциялануы тимус ішінде жүреді және бірнеше өзара байланысты кезеңдерді қамтиды: ізашар Т-жасушалардың тимусқа өтуі, тимоциттердің пролиферациясы, антигентанушы рецепторлардың қалыптасуы, сондай-ақ оң және теріс сұрыпталу.
Оң сұрыпталу: МНС-рестрикция
Рецепторлары МНС-тің меншікті нәруыздарын танып-байланыстыра алмайтын Т-лимфоцит клондар (олардың саны басым) апоптоз арқылы жойылады. Тек МНС-тің меншікті нәруыздарына сәйкес рецепторлары бар клондар сақталып, әрі қарай даму кезеңіне өтеді. Осылайша ағзаның өз МНС-молекулалары аясында жұмыс істей алатын Т-жасушалар іріктеледі.
Оң сұрыпталудан кейін кортикалды тимоциттердің шамамен 5%-ы ғана сақталып, кортикомедуллярлы аймақ арқылы тимустың милы қабатына қарай жылжиды.
I класс МНС-ке бағытталған жол
Оң сұрыпталу барысында I класс МНС нәруыздарымен әсерлесетін тимоциттер CD8 корецепторын сақтап, CD4 экспрессиясын тоқтатады.
Нәтиже
Т-киллер фенотипі: CD2+ CD3+ CD8+ (CD8+)
II класс МНС-ке бағытталған жол
II класс МНС нәруыздарымен әсерлесетін тимоциттер CD4 корецепторын сақтап, CD8 экспрессиясын тоқтатады.
Нәтиже
Т-хелпер фенотипі: CD2+ CD3+ CD4+ (CD4+)
Теріс сұрыпталуға өту
Кортикомедуллярлы аймақта және тимустың мезенхимасында оң сұрыпталудан өткен Т-лимфоциттер жасушааралық әрекеттесулердің, бірқатар цитокиндердің және тимус гормондарының (ең алдымен тимозин) ықпалымен пісіп-жетілуін жалғастырып, теріс сұрыпталу кезеңіне өтеді. Бұл кезең иммунологиялық толеранттылықтың қалыптасуында маңызды орын алады.
Иллюстрациялық материал
№5 мультимедиялық дәріс.