Ешкімді аямай, біреуді шақсам екен деп жорғалай бересің
Ерте заманда орман ішінде жалғыз адам өмір сүріпті. Одан аң-құстар қорықпай, адамша сөйлесіп жүреді екен. Бір күні әлгі кісі талдың түбінде тынығып жатқанда, барлық құстар жиналып, сол маңға түнемек болады.
«Жамандық неден туады?»
Сол түні аң мен құстар өзара әңгімелесіп, бір-бірінен: «Осы дүниеде жамандық не себептен болады?» — деп сұрайды.
Қарғаның пікірі: аштық
Қарға былай дейді: дүниедегі жамандық аштықтан туады. Адамның жүрегі қарайғанда, не болса соған ұрынып, ешкімді тыңдамай қалады. Ашаршылықтан талай жақын туысымыз қырылды. Сондықтан ең әуелі аш қалмаудың қамын ойлау керек.
Көгершіннің пікірі: сүйіспеншілік
Көгершін келіспейді: жаманшылық аштықтан емес, керісінше сүйіспеншіліктен болады. Біз жалғыз емес, жұп болып тіршілік етеміз. Жан жолдасыңды жақсы көрген соң, оған тыныштық жоқ: тамағы тоқ болсын, үсті бүтін болсын деп алаңдайсың. Бір жаққа ұшып кетсе, аман келгенше уайым жейсің. Ал келмей қалса, іздеймін деп жүріп, өзің апатқа ұшырап өлуің де мүмкін. Демек, жаманшылықтың талайы осы сүйіспеншіліктен.
Жыланның пікірі: ызақорлық
Жыланның ойынша, жамандық ызақорлықтан туады. Егер тату тұрсақ, ашуланбас едік, сонда бәрі жақсы көрінер еді. Ал бір нәрсе көңілдегідей болмаса, қатты ашуланып, ешкімді аямай, біреуді шағайын деп жорғалайсың. Біреуді шаққан соң, ақырында өзіңді өлтіреді. Міне, жамандықтың түбі — ыза.
Бұғының пікірі: қорқақтық
Бұғы болса, дүниедегі жамандық қорқақтықтан болады дейді. Егер ештеңеден қорықпасақ, бәрі жақсы болар еді. Мен жүйрікпін, күшім мол: кішкентай аңдарды мүйізіммен қағып түсіремін, үлкен аңнан қашып құтыламын. Бірақ ағаштың бұтағы сыбдырласа, жапырақ суылдаса-ақ, зәрең ұшып, безе жөнелесің. Қаша жүріп жардан құлап өлесің не итке жем боласың. Сондықтан қорықпау керек, батыр болу керек.
Адамның түйіні: тәннен бұрын — жан
Осы әңгімені үнсіз тыңдап жатқан кісі сөзге араласыпты: «Сіздердің бәріңіз де жамандықтың не себептен болатынын дұрыс айттыңыздар» — дейді.
«Біз, адам баласы, мұны жақсы білеміз: өйткені жақсылықты да, жамандықты да көп істейміз. Аштық, сүйіспеншілік, ызақорлық, қорқақтық — бұлардың бәрі де жан-тәнімізді сақтау үшін керек. Бірақ біз тек тәнімізбен ғана тіршілік етпейміз, көбінесе жанымызбен тіршілік етеміз.
Егер бәрінен бұрын тәннің тілегіне қызмет қылмай, жан күйіне қызмет етуді қаласақ, сонда аман болар едік», — депті.
Бұл әңгіме жамандықты тек сыртқы себептен іздемей, адамның ішкі қалпы мен таңдауы шешуші екенін еске салады.