Ленинградқа тура шабуыл 1941 жылы 10 июльде басталды
Ленинград қорғанысы: 900 тәулікке созылған төзім мен ерлік
Екінші дүниежүзілік соғыста фашистік Германия армиясы Францияны небәрі 44 тәулікте, Голландия мен Белгияны 19 тәулікте басып алса, Ленинград түбіндегі шайқас 900 тәулікке созылды. Ақырында фашистік Германия мен Финляндия агрессорлары ойсырай жеңіліп, шегінуге мәжбүр болды.
Шабуылдың басталуы және жаудың күші
Ленинградқа тура шабуыл 1941 жылдың 10 шілдесінде басталды. Неміс-фашист күштерінің құрамында 741 мың солдат пен офицер, 10 070 зеңбірек пен миномет, 385 танк пен өздігінен жүретін зеңбірек, 370 ұшақ болды. Қалаға қасқырдай анталай ұмтылған басқыншылар 900 тәулік бойы толассыз шабуыл жасады.
1941 жылдың қыркүйек–қараша айларындағы соққы
Ленинградқа тікелей шабуылдаған неміс-фашист және фин армиясы 38 дивизиядан тұрды: оның 32-сі жаяу әскер, 3-і танкілі, 3-і моторландырылған, сондай-ақ бір атты әскер құрамасы және екі жаяу әскер бригадасы болды. Ленинградтықтар «революция бесігін» жауға бермеуге ант етіп, қаланы қамалға айналдырды. Қанша жанталасса да, жау олардың құрыштай берік қорғанысын бұза алмады.
Қоршаудағы қала: аштық, суық, судың тапшылығы
1941 жылдың 20 қарашасынан бастап тәуліктік паек жан басына шаққанда 125–250 грамм ғана болды. Қалада аштық басталды. 1941 жылдың қарашасынан 1942 жылдың қазанына дейін аштықтан қаза тапқан адамдар саны 641 803 адамға жетті.
Тұрмыс қиындығы
- Үйлерде от жағылмады, жарық жоққа тән болды.
- Трамвай, троллейбус, автобус тоқтады.
- Ең ауыр мәселе — ауыз судың тапшылығы болды.
Қайсарлықтың өзегі
Күн сайын мыңдаған адам өмірмен қоштасса да, қала жауға жалбарынған жоқ. Ленинград оқ тескен өр кеудесімен бостандығын қорғай берді. Оны бүкіл Кеңестер елі қорғады: социалистік Отанымыздың барлық туысқан халықтарының өкілдері іргесінде қоян-қолтық шайқасты. «Құстың күші — қанатында, адамның күші — достығында» дегендей, осы күндері совет халқының бірлігі бұрынғыдан да нығая түсті.
Жамбылдың сәлемі: рухты көтерген өлең
Қиын кезеңде қазақ елінің қарт ақыны Жамбылдың ленинградтық бауырларға жолдаған сәлемі — «Ленинградтық өрендерім» — майдан шебіндегі әр жауынгердің де, қоршаудағы әр азаматтың да бойына сарқылмас жігер құйды. Жазушы В. Вишневскийдің сөзімен айтқанда, туысқан қазақ халқы өз сүйіспеншілігі мен достығын Жамбыл сәлемінің қанатына байлап жіберді.
Ленинградтық өренім,
Мақтанышым сен едің.
Нева өзенін сүйкімді
Бұлағындай көремін.
Қазақстан жерінен,
Тұтанғандай ел кегі,
Жолда кернеп қол жетті,
Сендерге дем бергелі.
Ақынның асқақ үні мен жалынды жыры қаланы қорғаушыларға дем беріп, олардың жігеріне жігер қосты. Сөйтіп, қиын-қыстау шақта қарт ақын Ленинградты қорғаушылармен бірге, майданның алғы шебінде рухани тұрғыда қатар тұрды.
Қазақстандық құрамалар және ерлік үлгілері
Ленинград майданында ұлы қаланы қорғауға алғашқы күндерден бастап Қазақстанда құрылған 310-шы, кейін 314-ші дивизиялар қатысты. 310-шы дивизия құрамында Ақмоланың колхозшылары, Степняктың кеншілері, Қарағандының теміржолшылары, дәрігерлер, мұғалімдер, инженерлер болды.
Алғашқы табыстар туралы рапорт
1942 жылдың 8 сәуірінде «Акмолинская правда» газетінде жарияланған рапортта дивизия командованиесі мен жауынгерлері кескілескен алғашқы ұрыста немістердің таңдаулы әскерін тоқтатып қана қоймай, оларға естен танарлық соққы бергенін атап өтті.
Жүнісбай Қайыпов
Ленинград пен Новгород үшін шайқастардағы асқан ерлігі үшін старшина Жүнісбай Қайыпов Совет Одағының Батыры атанды. Ол 1944 жылдың ақпанында ерлікпен қаза тапты, Батецкое селосында жерленді.
Сұлтан Баймағамбетов
Коммунист Сұлтан Баймағамбетов Ленин қаласын қорғау кезінде өз кеудесін оққа тосып, ерлік үлгісін көрсетті.
Ортақ майдан
Ленинградты қорғау — бір ғана қаланың емес, бүкіл елдің ортақ шайқасы болды: әр өңірдің адамдары бір сапта тұрды.
Қоршауды бұзу және толық азат ету
1943 жылдың соңында Ленинград және Волхов майдандары әскери техникамен, қару-жарақпен толықтырылып, адам саны артты. Осылайша Ленинградқа төнген жау қоршауын бұзуға қолайлы жағдай туды. Бұл үрдіс Қызыл Армияның 1943 жылғы жалпы табыстарымен, сондай-ақ Сталинград пен Курск түбіндегі жеңістермен тығыз байланысты болды.
Ленинград түбінде қоршауды бұзып, жауды талқандауды бүкіл ел әзірледі. Бұл іске Орталық Комитет ерекше мән беріп, жауынгерлер арасында партиялық-саяси жұмыста Ленин қаласының революциялық дәстүрлері кең насихатталды. Қорғаушылардың «бір қадам да кейін шегінбеу» ерлігін тарату рухты шыңдай түсті.
1944 жылғы шешуші сәт
1944 жылдың қаңтарында біздің әскерлердің күйрете соққысымен Ленинград фашистік қоршаудан азат етілді. Ленинград пен Волхов майдандарының әскерлері 2-ші Прибалтика майданымен, Қызыл тулы Балтық флотымен және авиациямен өзара қимылдай отырып, фашистік армиялардың «Солтүстік» тобының қуатты қорғанысын бұзып өтті. Жау әскерлері Прибалтикаға қарай қуылды да, Ленинград қоршаудан толық босатылды.