Махаббат абстрактылы, Сондықтан да теориялық жағы дами береді де, нақтылы мәнін жоғалта бермек

Махаббат — абстракт ұғым. Сондықтан оның теориялық жағы үнемі дамып, ал нақтылы мәні көмескілене береді. Негізінде, сезім — адамға ғана тән қасиет, бірақ ол айнымалы.

Айнымалылықтың түбірі — адамның жаратылысынан қанағатсыздығында. Арман мен қиял, үміт пен мақсат — бұлардың бәрі бір ғана ұмтылыспен шектелмейді: тапқан дүниең де, шыққан биігің де аз көрініп, үнемі тың, басқа, жаңа әрі жақсы белгісіз нәрселерге қарай итермелейді.

Әдемілік пен сүйкімділік те — салыстырмалы, шартты құбылыс. Сіз үшін теңдессіз көрінген көркемдік басқа біреуге жай ғана нәрсе болуы мүмкін.

Әдетте, біз бір адамды құлай ұнатқанда, оның бойындағы сансыз кемшілікті елемейміз — сезімнің алдауына түсеміз. Сөйтіп, үйленеміз.

Бірақ күн өткен сайын, жақындаған сайын жан дүниеңізге сай келмейтін қайшы қылықтар ашыла бастайды. Осыдан «айну» сезімі туады. Не болмаса, өмірде одан да жақсы адамдар барын мойындайсыз: өз жарыңыздан байқалмаған, тіпті жоқ деп жүрген қадір-қасиет пен өзгеше ерекшелікті өзгенің жарынан көресіз. Сөйтіп, «асылдан да озған асыл, сұлудан да артық сұлу бар» деген ойға келесіз.

Көңілдің көк дөнені бұған дейін шапқылап жүрген шеңберін тастап, басқа топқа қосылғысы келеді. «Ғаламат» деп ойлаған ауылыңның кемшілігін байқап қалудан өткен азап бар ма? «Жақсыға жақындаудан» өткен қауіп бар ма? «Асылыңды жоғалтқаннан» өткен күйік бар ма?

«Шіркін-ай» дегізер өкініш өмірдің өзегіне айналады. Дәл осы «әттең-ай» мен «шіркін-ай» — махаббаттың ішкі шындығы секілді: жоғалтқаннан кейін жарқырап көрінетін, бірақ қайтара алмайтын сезім.

Осы «әттең-ай» мен «шіркін-ай» — нағыз махаббат.

— авторлық пайым

«Махаббат дегеніміз — қосылмау» десек, дәлел ретінде әлем әдебиетін еске алуға болады: сүйген жастардың бірде-бірін толық мағынада «бақытты тұрмысқа» жеткізбейді.

«Азапсыз махаббат — арзан махаббат», «Шын ғашық бұл дүниеде қосылмайды» деген сөздің меңзегені де — осы: сезімнің «ұлы» аталуы оның жеңілдігінде емес, ауырлығында, жүгінде.

Бүгінде біз сыйластықты, үйренісуді, үлгілі отбасы құруды махаббат атты ұлы ұғыммен шатастырып жүрміз. Сондықтан да оны «алғашқы, ортаншы, ақырғы махаббат» деп бөліп, санаттаймыз.

Ал шын ғашықтық — бірегей ұғым. Оның аты — даралық пен мәңгілік.

Үйлі-баранды, бала-шағалы болу — табиғаттың бұйрығы; ол жан-жануардың бәріне тән. Бұл ақыл-ойдың емес, шартты рефлекстің жемісі.

Сананың арқасында біз өмірді жалғау формасын өзгерттік. Адамзаттың айырмашылығы — үй салуында, жиһаз жинауында, сәулетті тұрмыс құруға ұмтылуында. Ал алғашқы адам пайда болғанда мұның бірде-бірі жоқ еді: от оттап, су ішіп жүріп-ақ бізді осы дәрежеге жеткізді.

Алтын — ырыс тасып, дәурен жүргенде ғана қадірленер; нанның көлеңкесі секілді. Сол сияқты, махаббат та — жалғыз жан үшін жанған сезімнің бір сәттік жарқылы.

Ғылым мен техника үстем болған, өркениет шамадан тыс дамыған тұста адамның табиғи сезімі әлсіреп, стереотипті сезім үстемдік алады.

Ендеше, махаббат — зор саналалықтың, білгір білімділіктің немесе асқан ақыл-ойдың жемісі емес. Ол — жер бетіне ғана тән, бірте-бірте архаизмге айналуы мүмкін, тууы бар да өсіп-өнуі жоқ, көзге көрінбей мәңгі жасайтын, бейнесі белгісіз дара ұғым.

Махаббат — ақылдың жеңісі емес, адамның тірі жүрегінің белгісіз бейнесі.