Сырымбетұлы Хангелді - жоңғар басқыншыларына қарсы күрескен атақты батырлардың бірі
Тарих • Батырлар • Ұлт-азаттық күрес
Сырымбетұлы Хангелді — жоңғар басқыншыларына қарсы күрескен әйгілі батырлардың бірі. Ол Ұлы жүздің Албан тайпасының Әлжан руынан шыққан.
Есімі мен шыққан тегі
Көнекөз қариялардың және батырдың бүгінгі ұрпақтарының айтуынша, оның есімі кең тараған нұсқадағыдай Хангелді емес, бастапқыда Қангелді болған. Аңыз-әңгімелерде нәресте дүниеге келгенде қан шеңгелдеп туғаны айтылады. Сол себепті, халық дәстүрімен «Қан келді» деген ырымды мағынадағы ат берілген дейді.
Батырлық жолы және шайқастар
Хангелді өз дәуірінде атағы шыққан батыр болған. Ұлы жүздің ақыл-парасатымен танылған беделді адамдарымен кеңесіп, ел ісіне араласқан, ал жаужүрек сарбаздарымен үзеңгілес жүріп, қол бастаған.
Ерлігі ерекше танылған майдандар
- Аягөз маңындағы шайқастар
- Тесіктас өңіріндегі ұрыстар
- Аңырақай шайқасына қатысуы
Жоңғар басқыншыларына қарсы күресте ол әкесімен тізе қосып соғысқан. Сонымен бірге, оның үлкен ұлы Тілеуке мен немересі Райымбек те жауға шапқан. Екеуі де елге танылған батыр ретінде аталады.
Ел ісі және дипломатиялық миссиялар
Сол кезеңнің саяси жағдайына сай Хангелді батыр Ұлы жүз қазақтарының Ресей бодандығын қабылдау үдерісіне ел ағаларымен бірге елеулі үлес қосқан.
1733–1734 жылдардағы хаттар
1733 жылы Төле би, Сатай және Бөлек батырлармен бірге Ресей патшайымы Анна Ивановнаның атына хат жолдап, орыс мемлекетінің қол астына қарауға ниет білдірген.
Алғашқы хатты Аралбай батыр мен Оразгелді батыр жеткізгені айтылады.
1734 жылы патшаға арналған екінші хатты Петерборға тікелей Хангелді және Төле бидің немере інісі Айтбай апарған деген дерек бар.
Ел аузындағы деректерде Абылай сұлтан жоңғар қолында тұтқында болған кезде, оны босатуға Төле би бастап барған тоқсан адамның ішінде Хангелді де болғаны айтылады.
Қолбасшылық қырымен қатар, ол еларалық бітімгерлікке де араласып, мәмілегерлігімен көзге түскен. Қытай деректерінде Хангелдінің Жауғаш батырмен бірге Қытайдың шекара әкімшілігіне барғаны көрсетіледі.