Абайдың тәрбие туралы көзқарастары
Абай Құнанбаевтың рухани қалыптасуы
Абай Құнанбаев — қазақ халқының ұлы классик ақыны, ағартушы-демократ, ұлтымыздың рухани мақтанышы. Оның тәрбие туралы көзқарастары өмір бойы жинаған білімімен, оқыған ойшылдарымен және қоғамдық тәжірибесімен тығыз сабақтас.
Бастау алған білім жолы
Өз ауылында арабша хат танығаннан кейін, Абай он жасында Семей қаласындағы Ахмет Риза медресесінде үш жыл оқиды.
Ізденіс пен зеректік
Оқуға зерек, ұғымтал Абай діни сабақтармен қатар өз бетінше араб және парсы тілдерін меңгеріп, әдебиет пен тарихқа ден қояды.
Шығыс классиктерімен сусындауы
Абай шығыс классиктерінің мұрасына терең бойлады. Низами, Сағди, Хафиз, Науаи, Физули сияқты ойшыл-ақындардың еңбектерімен танысып, адамгершілік, парасат, әділет туралы тағылым алды. Бұл арна кейін оның тәрбиеге қатысты пайымдарына этикалық өзек болды.
Ерекше мән берілген бағыт
Шығыс поэзиясындағы рухани тәрбие, ізгілік және өзін-өзі жетілдіру идеялары Абайдың дүниетанымын кеңейтті.
Ақындық жол және әлемдік ой кеңістігі
Ақыл-ойы толысқан кезеңде Абай ел билеу ісінен іргесін аулақ салып, ақындық өнер жолына түсті. Ол өз бетімен шығыс, батыс және орыс елдерінің ақындары мен ойшылдарының еңбектерін оқып, білімін үздіксіз толықтырды.
Орыс әдебиеті мен сыншыл ой
Абай Пушкин, Лермонтов, Толстой, Салтыков-Щедрин, Некрасов сияқты қаламгерлердің шығармаларын танып, көркемдік пен қоғамдық ойдың қуатын ұғынды.
Сондай-ақ Белинский, Герцен, Чернышевский, Добролюбов еңбектері арқылы сыншыл-демократиялық көзқарастармен жақын танысты.
Батыс Еуропа ықпалы
Ол Гёте мен Байрон поэзиясымен, сондай-ақ Спенсер, Спиноза, Дарвин сияқты ойшылдардың еңбектерімен танысып, адам, қоғам және табиғат туралы түсінігін тереңдетті.
Михаэлиспен достық және идеялық орта
1870 жылдары Петербургтен айдалып келген революционер Михаэлиспен танысуы Абайдың дүниетанымына ерекше ықпал етті. Михаэлис — Петербург университетінің студенті, Чернышевский жолын қуған демократ-революционер болатын.
Кеңейген таныстық шеңбері
Михаэлис арқылы Абай айдаудағы орыс демократтары — дәрігер Долгополовпен, табиғат зерттеушісі әрі тарихшы Леонтьевпен танысты. Бұл орта оның білімін ғана емес, әлеуметтік жауапкершілік пен адамгершілік өлшемдерін де айқындай түсті.
Тәрбие түсінігінің негізі
Абайдың тәрбие туралы көзқарастары — бір ғана мектептен немесе бір ғана дәстүрден бастау алған ой емес. Ол шығыстың рухани-этикалық мұрасын, орыс әдебиеті мен демократиялық пікірін, батыс философиясы мен ғылымындағы жаңашыл тұжырымдарды өзара сабақтастырып, халықтың санасын оятуды мақсат етті.
Осы кең өрісті білім мен тәжірибе Абайды тәрбиені адам болмысының кемелденуі, ақыл мен әділеттің бірлігі, және рухани мәдениеттің тірегі ретінде қарастыруға жетеледі.