Шымкент облыстық баспаханасы
Мұхамеджан Рүстемов — әдебиет, журналистика, музыка және зерттеу ісін қатар ұштастырған қайраткер. Ол ел жадындағы тұлғалар мұрасын жинақтап, тарихи оқиғаларды дерекпен түгендеп, әншілік-термешілік дәстүрді насихаттауға елеулі үлес қосты.
Өмір жолы
Мұхамеджан Рүстемов 1932 жылы 15 мамырда Қызылорда облысының Шиелі ауданындағы қазіргі Нартай ауылында дүниеге келген.
1950 жылы Шиелі кентіндегі XIV жылдық Октябрь атындағы қазақ орта мектебін тәмамдап, сол жылдың қазан айында Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш аудандық комсомол комитетінде мектеп оқушылары мен пионер ұйымы бөлімінің меңгерушісі болып еңбек жолын бастады.
1951 жылғы маусымда осы комитеттің екінші хатшысы болып сайланды. 1952 жылдың тамызынан 1953 жылдың тамызына дейін Ташкент қаласындағы №9 Өзбек қыздары орта мектебіндегі 11-педагогикалық класты аяқтап, орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығын алды.
Кейін Оңтүстік Қазақстан облысының Қаратас (қазіргі Қазығұрт) ауданына келіп, Жігерген елді мекеніндегі Молотов атындағы орталау мектепке жолдамамен жұмысқа орналасты. Сол жылы қарашада аудандық комсомол комитетінің хатшысы болып сайланды.
1955–1959 жылдары Алматы жоғары партия мектебінің журналистика бөлімін бітірді. 1959 жылдың тамыз айынан Оңтүстік Қазақстан облыстық комсомол комитетінде комсомол ұйымдары бөлімінің меңгерушісі орынбасары қызметіне бекітілді.
1960 жылдың тамызында облыстық партия комитеті бюросының шешімімен облыстық кәсіптік-техникалық білім беру басқармасы бастығының орынбасары болып тағайындалды. Бұл қызметті өңірлік құрылымдар қайта ұйымдастырылған кезеңде де атқарды.
1968 жылғы тамызда облыстық партия комитетінің үгіт-насихат бөлімінің нұсқаушысы қызметіне ауысып, 1984 жылға дейін еңбек етті. 1984 жылдың наурызынан бастап облыстық партия комитетінің мұрағатына меңгеруші болып тағайындалып, 1991 жылға дейін қызмет атқарды.
Компартия тарағаннан кейін Бүкілодақтық Ленин атындағы балалар қорының облыстық ұйымын басқарды. 1992 жылғы маусымда Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының облыстық ұйымына төраға болып сайланды.
1997 жылдың қыркүйегінен М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде доцент болып жұмыс істеді. Сондай-ақ Шымкент музыкалық колледжінде терме өнерінен шәкірт тәрбиеледі.
Қоғамдық қызмет
Комсомол және партия құрылымдарында, балалар қоры мен тіл қоғамында жетекшілік қызметтер атқарды.
Білім және ұстаздық
Журналистика мамандығын меңгеріп, кейін жоғары оқу орнында және музыкалық колледжде дәріс берді.
Шығармалары
Мұхамеджан Рүстемовтің еңбектері танымдық, кеңес-анықтамалық, мәдени мұра және тарихи дерек жанрларымен ерекшеленеді.
Кітаптары
-
Табиғат ғажайыптары
Алматы: «Қазақстан», 1986.
-
Советы на каждый день
Алматы: «Қайнар», 1988.
-
Кәдеге жарайтын кеңестер
Алматы: «Қайнар», 1993.
-
Атақты адамдардың өмірінен
Алматы: «Рауан», 1992.
-
Дәстүріңді сақтай біл (4-кітапша)
Алматы: «Ғылым»; Шымкент облыстық баспаханасы, 1993.
-
Халық мұрасы
Шымкент: «Әлия», 1993.
-
Созақ қасіреті (тарихи хикая)
Шымкент: «Жастар-91», 1993.
-
Таңдамалы өсиет термелер
Шымкент: «Жібек жолы», 1995.
Аудармасы
Г. Байдуковтың «Чкалов» кітабын қазақ тіліне аударып, 1995 жылы «Жалын» баспасынан шығарды.
Деректі проза
«Нартай» деректі повесі «Жалын» баспасынан жарық көрді (алғашқы басылымы 1983 жыл ретінде көрсетіледі; кейін 1990 жылға қатысты дерек те кездеседі).
Ескерту: дереккөздерде жарияланым жылдары әртүрлі беріледі.
Зерттеу еңбегі және өнері
М. Рүстемов зерттеуші ретінде әдебиетпен, музыкамен және журналистикамен жүйелі айналысты. Домбыра, мандолин және аккордеонда ойнап, елге танымал композитор, әнші әрі термеші атанды.
Ол елуден астам ән шығарған. Әндер жинақтары ретінде «Өмір гүлі» (1979) және «Ақ босаға» (1992) аталады. Сондай-ақ өз әндерін орындап, «Ақ босаға» атты 45 минуттық стереокүйтабақ шығарған (1985).
Халық ақыны, дәстүрлі әнші, Қазақстан өнеріне еңбек сіңірген қайраткер Нартай Бекежановтың өмірі мен мұрасын зерттеп, терме репертуарын игерді. Осы бағытта «Өздерің білер Нартаймын» атты 45 минуттық стереокүйтабақ шығарғаны көрсетіледі (1983).
1930 жылғы ақпанда Созақ ауданында болған шаруалар көтерілісін жан-жақты зерделеп, оның әлеуметтік себептерін дәлелдеуге ұмтылды. Зерттеу қорытындыларын облыстық және республикалық басылымдарда жариялап, «Созақ қасіреті» (1993) тарихи-деректі кітабын шығарды.
Музыка
Әндер, терме дәстүрі, дыбысжазба жобалары және орындаушылық.
Тарихи дерек
Созақ көтерілісі сияқты күрделі тақырыптарды дерекпен талдауы.
Мәдени мұра
Салт-дәстүр, әдет-ғұрыпты жинақтап, бірнеше кітапша етіп ұсынуы.
Қоғамдық мойындау
- В. И. Лениннің 100 жылдығына орай «Еңбектегі ерлігі үшін», «Еңбектегі ерен еңбегі үшін» медальдарымен марапатталған.
- Қазақстан Республикасына еңбек сіңірген мәдениет қызметкері атағына ие (1992).
- Қазақстан Жазушылар және Журналистер одақтарының мүшесі.
- Шиелі кентінің Құрметті азаматы (1992), республикалық дәрежедегі зейнеткер.
- Облыс әкімінің «Зерде» стипендиясының иегері (1998).
Отбасы
Жұбайы — дәрігер Дәмира Халдарбекқызы Тұрғынбаева. Отбасында Қанатжан, Жанат, Болат есімді балаларды тәрбиелеп өсірген.
Пайдаланған әдебиет
-
Қазақстан жазушылары: Анықтамалық
Алматы: «Ан Арыс» баспасы, 2009. 480 бет. ISBN 978-601-7130-43-5.