Жаңадан келген қызметкер ауа жетпегендей қарманып барып, жұтынды
Жиналыс басталды: бәрі таныс ырғақ
Мерекелік іс-шараларға арналған бағдарламалардың іс-жоспарын талқылап, бекіту үшін ұжымда шағын жиналыс өтіп жатты. Жиналысты жүргізуші сөйлеп тұрған сәтте, жаңадан келген қызметкер сөз сұрады.
«Тілім – тірегім»: бір ғана сөздің салмағы
Жаңадан келген қызметкер: «Мына бір тақырыпқа аздап өзгеріс енгізуге болмай ма?» — деді.
Жүргізуші нақтылап сұрады. Қызметкер «Тілім – тірегім» деген тақырыпты меңзеді.
Жүргізуші бірден қарсы шықты: тақырып «әп-әдемі», әрі оны жыл сайын қолданып келеді. Қызметкер болса, оның сәл жаттанды естілетінін айтып, тым болмаса екі сөздің орнын ауыстырып көруді ұсынды.
Жүйенің үрейі: «орнын ауыстырсаң, не болады?»
Жүргізуші шошып кетті: «Сөйлем мүшелерінің орнын ауыстырғаннан кейін не болатынын білесіз бе?!» Бірақ «не болатынын» ешкім нақтылап айта алмады.
«Тәуелсіздігім – тұғырым»: мағынаға тиіспеу туралы қағида
Қызметкер келесі тақырыпты да қозғалды: «Тәуелсіздігім – тұғырым». Ол оны, мысалы, «Тұғыр үстіндегі тәуелсіздік» деп өзгертіп көруге болатынын айтты.
Жауап: «Сіз тым тереңдеп барасыз»
Жүргізуші оған қатаң жауап қатты: тәуелсіздік «тұғыр үстінде тұра ма, әлде өзі тұғыр бола ма» — оны қызметкер емес, «біреу» шешеді. Қызметкер болса, мұның бар болғаны мерекелік іс-шаралардың тақырыбы екенін айтып, мұндай абыржуды түсіне алмады.
Сол сәтте жүргізуші жүйенің ішкі логикасын ашып берді: бәрі жыл сайынғыдай өтеді. Үлкендер алда, жастар артта отырады; қол шапалақтайтын жерінде қол шапалақтайды. Ең бастысы — таныс сценарий бұзылмасын.
Жаңару тек сөзде емес: ән, киім, адам
Қызметкер, тым болмаса, бағдарлама жаңа әндермен байытылар деп үміттенетінін айтты. Бірақ жауап дайын еді: «өзінің тақырыптық әндері бар» және оларды орындайтын «бекітілген әншілері бар».
Киім де өзгермейді
Қызметкер ең болмаса әншілер киімдерін ауыстыратын шығар деп сұрағанда, «ешқашан» деген жауап естіді: жыл сайын сол бір көйлек.
Біреу Тамара апайға қиын болып жүргенін айтты: ол кісі толығып кеткен, қыз күніндегі көйлегі тарлық етеді. Қызметкер жаңадан көйлек тіктіру ойға келмеді ме деп сұрағанымен, жүргізуші мұны да «мәнсіз» деп санады: Тамара апайдың «ең ұлы мұраты» — сол көйлекпен зейнетке шығу.
Қызметкер басын шайқады. Жүргізуші оған «жаңадан келген адамға бәрі оғаш көрінеді, уақыт өте үйренесіз» деді. Тіпті «өзіңіз де осы ырғақпен ән сала бастайсыз» деп түйіндеді.
Бекіту рәсімі: бәрі қол көтерді
Соңында жүргізуші: «Іс-шаралардың тақырыбын бекітеміз бе? Бекітілсін дегендер қол көтеріңіздер», — деді. Бәрі қолын көтерді. Жаңадан келген қызметкер де қол көтерді.
Жүргізуші бастыққа барып бекіттірмек болды. Бастық та сақтық танытты: «Ештеңені өзгертіп жіберген жоқсыңдар ма? Бір жаңалық енгіземіз деп, қателесіп жүрмейік», — деді.
Финал: «бәрі бәз-баяғысынша»
Жүргізуші қысқа ғана жауап берді: «Жоқ, Сәке. Ештеңені өзгерткен жоқпыз. Бәрі де бәз-баяғысынша». Бастық қол қойып берді.
Түйін: ең ыңғайлысы — өзгермеу
Бұл оқиға мерекелік тақырып туралы ғана емес. Бұл — үйреншікті тәртіптің өзін «қасиетке» айналдырып, кез келген өзгерісті қауіп көру туралы. Қайталана берген клише сөйлемдер, бекітілген әндер, өзгермейтін көйлек — бәрі бір ғана ойға келіп тіреледі: жүйе үшін басты мақсат — жаңару емес, тыныштық.