Оқушыларға қазақтың ұлттық биі

Бастауыш сыныпта Кембридж тәсілі: тиімділігі мен тәжірибелік байқаулар

Альберт Эйнштейннің «Мен ешқашан оқушыларыма ешнәрсе үйретпеймін, тек олардың оқуына жағдай жасаймын» деген сөзі қазіргі білім беру талаптарымен үндеседі. Бүгінгі күннің басым бағыты — сындарлы оқыту: оқушыны дайын білімді қабылдаушы емес, білімді өз бетінше құрастыратын тұлға ретінде қалыптастыру.

Жаңа технологияларды меңгере отырып, сабағыма жүйелі өзгерістер енгізуге талпындым. Күнделікті жоспарымды Кембридж бағдарламасының жеті модуліне сүйеніп құрдым. Ұстаздың басты міндеті — тәрбиелі, сыни тұрғыдан ойлай алатын, қиындықты жеңе білетін оқушы тәрбиелеу. Мұғалім бұл үдерісте бағыт беруші: бірге ойлайды, бірге талдайды, бірге шешім қабылдайды. Әр шәкірттің жетістігі — мұғалім үшін үлкен мәртебе.

Сыныпта орта құру: топқа бөлу және ережелер

Ең әуелі оқушыларға сабақтар топтық форматта өтетінін, топ ережесін сақтау — ортақ табыстың шарты екенін түсіндірдім. Сыныпта еркін атмосфера орнату, бір-бірінің пікірін құрметтеу, ынтымақтастықта жұмыс істеу, әр пікірдің құндылығын сезіну — негізгі ұстанымдар болды.

Алғашында өзім үшін де жаңа тәсілмен сабақ бастау оңай болған жоқ: қобалжу, «қалай өтеді?» деген күмән болды. Дегенмен оқушылардың алғырлығы мен белсенділігі сабақ нәтижесін біртіндеп жақсартты.

Қалыптастырушы бағалау және кері байланыс

Сыныпта бағалау парағы ілінді: оқушылар фигуралар арқылы өз түсіну деңгейін белгілеп, көңіл күйін смайликтер арқылы білдіріп отырды. Сонымен қатар «ББҮ» (Білдім — Білгім келеді — Үйрендім) әдісі арқылы түсіну деңгейін жүйелі бақылап отырдым.

Тізбектелген сабақтар: екінші сабаққа талдау

Ынтымақтастық атмосферасы: ойындар арқылы бастау

Ұйымдастыру бөлімінде «Не ортақ?» және «Мен сізді сипаттағым келеді» ойындарын қолдандым. «Не ортақ?» кезеңінде Ақжүніс пен Ерасылдың туған күні бір күнге сәйкес келетінін байқадық — бұл оқушыларды бірден жақындастырды. «Мен сізді сипаттағым келеді» ойынында оқушылар шеңберге тұрып, бір-бірін жағымды сипаттамамен таныстырды (мысалы: «Мадияр — мерейлі», «Айжан — ақылды»). Ойынға барлық оқушы белсенді қатысып, сыныпта жылы қарым-қатынас қалыптасты.

Үй тапсырмасын тексеру: эссе және бірлескен мәтін

Үй тапсырмасын тексеруде «Эссе» немесе «Еркін жазу» әдісін қолдандым. Оқушылар «Төле бидің толғауы» өлеңіне эссе жазып келді: топта талқылап, ортақ эссе құрастырып, сынып алдында оқыды. Үздік жұмыстары бойынша Қосалова Ақжүніс пен Асанов Азамат ерекшеленді. Мадақтау ретінде «Үш шапалақ» тәсілін қолдандым.

Топқа бөлу: қазақтың үш биі

Жаңа тақырыпқа сәйкес оқушыларды Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би атауларымен топқа бөлдім. Бұл кезеңде балалардың қызығушылығы бірден артты: олар «Мен Төле бимін» деп әзіл-шыны аралас мақтанышпен айтып, сабаққа ерекше көңіл күймен кірісті.

Сыни ойлау: өткен мен жаңаны байланыстыру

Пікірлесу кезінде сыныптың белсенді оқушылары көбірек сөйлегенін байқадым. Дегенмен бұрын көп сөйлемейтін Серікбайқызы Ерсұлу топ атынан жауап берді. Даусы баяу болса да, оқушылар «Үш шапалақпен» қолдап, мен өзім де қысқаша ауызша мадақ бердім. Мұндай сәттер тұйық оқушының өзіне сенімін арттыруға ықпал етеді.

Сергіту сәті: «Қаражорға»

Сабақ ортасында сергіту сәтін ұйымдастырдым: қазақтың ұлттық «Қаражорға» биін билеттік. Оқушылар көтеріңкі көңіл күймен, ынтамен қатысты. Сергіту сәті сабаққа жаппай қатысуды күшейтіп, келесі тапсырмаларға күш-қуат берді.

АКТ және «Ой қозғау»

«Ой қозғау» стратегиясы арқылы ақпараттық-коммуникациялық технологияны қолдандым: Әйтеке би және шешендік сөздер туралы қысқаша бейнематериал/слайд арқылы ақпарат беріп, тақтаға Әйтеке бидің суретін іліп, оқушыларды сөйлеттім.

Диалогтік оқыту: сұрақ қою және қайта сұрақ қою

Диалогтік оқыту тәсілі бойынша топтар бір-біріне сұрақ қойып, жауаптарын нақтылады. Мысалы, бір топ «Төле би қай жылы туған?» деп сұрағанда, екінші топ «1644 жылы» деп жауап берді. Кей оқушы жауаппен келіспеген жағдайда, дәлел сұрап, өз нұсқасын айтуына мүмкіндік бердім. Бұл тәсіл пікір алмасуды мәдени түрде жүргізуге үйретті.

Іс-әрекеттік оқыту: шешендік сөздер және рөлдік қойылым

«Әйтеке бидің шешендігі» мәтініндегі шешендік сөздерді үш топқа бөліп беріп, мағынасын ашқыздым. Кейін түсінгені бойынша «Рөлдік қойылым» дайындауды тапсырдым.

Талантты және қабілетті оқушыларды байқау

Топтық жұмыс барысында дарынды және қабілетті оқушыларды табиғи ортада бақылауға мүмкіндік туды. Нұрқанат, Нұрқасым және Азаматтың идея ұсынуы мен ұйымдастыру белсенділігі байқалды. Мағжан мен Ерасылдың сөздік қоры мол екені анық көрінді.

Көшбасшылық: мақал-мәтел арқылы бекіту

«Оқытудағы басқару және көшбасшылық» кезеңінде топ басшыларымен «Мақал-мәтелді ойлап тап!» ойынын өткіздім. Оқушылар қойылым мазмұнына сай мақалдарды тауып айтып, ойды қысқа әрі нұсқа жеткізуге үйренді.

Бағалау: «ББҮ» арқылы қорытындылау

Бағалау кезеңінде оқушылар «ББҮ» әдісі бойынша стикерлермен жұмыс жасап, өз оқуын саралады. Сабақ соңында үй тапсырмасы берілді: «Әйтеке би шешендігі» мәтінін (өлеңін) жаттау.

Нәтиже: оқушыдағы өзгерістер

• Оқушылар топтасып, жұптасып білім алуға үйренді.
• Ақпаратты өз бетінше іздеп, меңгеруге талпынды.
• Сабаққа қызығушылық пен қатысу деңгейі артты.
• Үнсіз, баяу оқушылар ашылып, сөйлеуге дағдылана бастады.
• Көшбасшылық және жауапкершілік дағдылары қалыптаса түсті.
• Өзін-өзі бағалау, жұптық және топтық бағалау тәжірибесі орнықты.
• Өзін-өзі реттеу элементтері (уақыт, тәртіп, мақсат) байқала бастады.

Қорытынды

Оқушы мен мұғалім үнемі өзара байланыста болғанда ғана оқу нәтижелі болады. Әрине, бастапқыда дәстүрлі, бірсарынды оқуға үйренген баланы топтық жұмысқа бейімдеу және жаңа әдістерге көшу оңай емес. Бірақ сындарлы оқыту тәсілдерін жүйелі қолдану оқушылардың ынтасын арттырып, белсенділігін күшейтетінін анық көрсетті.