Автоматтың бөліктері мен механизмдерінің оқтау және ату кезіндегі жұмысы
Автоматты дұрыс қолданудың негізі
Автоматты ұрыста білікті пайдалану және кідірістер мен ақауларды тез жою үшін оның бөліктері мен механизмдерінің жұмысын жақсы білу қажет. Төменде автоматтың автоматты атыс және жекелей атыс режимдеріндегі негізгі жұмыс циклі жүйелі түрде баяндалады.
Негізгі идея
Механизмдердің қозғалысын түсіну — қауіпсіздік, сенімділік және жылдам ақау жоюдың негізі.
Екі режим
Автоматты атыста цикл үздіксіз қайталанады; жекелей атыста әр оқтан кейін келесі атыс үшін ілмекті қайта басу қажет.
Автоматты атыс кезіндегі жұмыс
Оқтау және бастапқы күй
Автоматты оқтау үшін оған жарақталған магазинді қосып, ауыстырғышты автоматты атыс немесе жекелей атыс жағдайына қойып, бекітпе жақтауын кері шегіне дейін тартып, қайта жіберу керек — автомат оқталады.
Егер дереу атыс жүргізу міндеті тұрмаса, ауыстырғышты сақтандырғышқа қою қажет.
Магазинді қосқанда жоғарғы патрон төменнен бекітпе жақтауына тіреледі. Ауыстырғышты автоматты атысқа қойған кезде ұңғы қорабы қақпағындағы бекітпе жақтауы тұтқасына арналған басқыш ойығы босайды; ауыстырғыш секторы жекелей атыс септегішінің ойығында қалады, бірақ ағытқыш ілмектің бұрылуына кедергі жасамайды.
Бекітпенің ашылуы және шегіну кезеңі
Бекітпе жақтауын еркін жүріс ұзындығына дейін кері тартқанда, оның фигуралық ойығының алдыңғы қиығы бекітпенің жетекші шығыңқысына әсер етіп, бекітпені солға бұрайды. Нәтижесінде бекітпенің ұрыстық шығыңқылары ұңғы қорабының ойықтарынан шығады — бекітпе ашылады.
Осы сәтте бекітпе жақтауының шығыңқысы автоағытқыш иінтірегін босатады да, автоағытқыш септегіші серіппенің әсерімен шүріппенің алдыңғы жазықтығына қысылады.
Бекітпе жақтауы әрі қарай шегінгенде бекітпе онымен бірге артқа кетіп, ұңғы каналын ашады. Қайтарғыш серіппе қысылады; шүріппе бекітпе жақтауының әсерімен өз осінде бұрылады; ұрыстық серіппе бұралады.
Шүріппенің ұрыстық қайырмасы ағытқыш ілмектің фигуралық дөңесінің сыртына шығып, шүріппе баяулатқышының астына келеді де, шүріппе автоағытқыш септегішіне ілінеді. Автоағытқыш иінтірегі жоғары көтеріліп, бекітпе жақтауы шығыңқысы жүретін жолға тұрады.
Бекітпе жақтауының төменгі жазығы магазин терезесінен өте салысымен, патрондар магазин серіппесінің әсерімен жоғары көтеріледі де, жоғарғы патрон магазин қабырғасының иілмесіне тірелгенше көтеріледі.
Алға жүру, патронды беру және бекітпенің жабылуы
Бекітпе жақтауын босатқанда ол бекітпемен бірге қайтарма механизмнің әсерімен ілгері жылжиды. Бекітпе магазиннен жоғарғы патронды алып, оқшантайға кіргізеді де, ұңғы каналын жабады.
Бекітпе ұңғының оқаталатын ойығына келгенде, лақтырғыш ілмегі гильзаның шығыршық кертпесіне кіреді. Бекітпе жақтауының фигуралық ойығының әсерімен бекітпе бойлық осі бойымен оңға бұрылады; бекітпенің ұрыстық шығыңқылары ұңғы қорабының ұрыстық тіректеріне кіріп, бекітпе жабылады.
Бекітпе жақтауы шеткі алдыңғы жағдайға дейін қозғалысын жалғастырып, өз шығыңқысымен автоағытқыш иінтірегін алға және төмен бұрады. Соның нәтижесінде автоағытқыш септегіші шүріппенің автоағытқыш қайырмасынан шығады; шүріппе ұрыстық серіппенің әсерімен бұралып, баяулатқыштың бекітпесінен шығып, ұрыстық қайырмаға тұрады.
Осы уақытта магазиндегі патрондар серіппенің әсерімен жоғарғы патрон бекітпе жақтауына тірелгенге дейін қайтадан жоғары көтеріледі.
Атыс, газдардың әсері және гильзаның лақтырылуы
Ағытқыш ілмектің құйрығын басқанда, оның фигуралық ойығы шүріппенің ұрыстық қайырмасымен іліністен шығады. Шүріппе ұрыстық серіппенің әсерімен соққышқа қатты соққы береді.
Соққыш патронның капсюлін соғады. Капсюль тұтанып, жалын оқ-дәрі зарядын жандырады да атыс болады.
Оқ оқ-дәрі газдарының әсерімен ұңғы каналы бойымен қозғалады. Оқ газ белетін тесіктен өткен сәтте газдың бір бөлігі осы тесік арқылы газ камерасына өтеді де, газ поршеніне қысым түсіріп, бекітпе жақтауын кері итереді.
Бекітпе жақтауының кері кетуі, жоғарыда сипатталғандай, оны тұтқасынан ұстап кері тартқандағыдай жүзеге асады. Бекітпемен бірге бекітпе жақтауы екпінімен артқа қозғалысын жалғастырады; лақтырғыш ілмегі ұстап тұрған гильза ұңғы қорабының шағылыстырғыш дөңесіне түйісіп, сыртқа лақтырылады.
Бұдан әрі бөліктер мен механизмдердің жұмысы (шүріппе мен баяулатқыштың жұмысын қоспағанда) оқтау кезіндегідей болады. Автоматтың бөліктері мен механизмдерінің жұмысы қайталанып отырады.
Атысты тоқтату
Атысты тоқтату үшін ағытқыш ілмекті босату қажет. Бұл кезде ағытқыш ілмек ұрыстық серіппенің әсерімен бұрылып, оның фигуралық шығыңқысы шүріппенің ұрыстық қайырмасының жолына тұрады.
Шүріппе ұрыстық қайырмада тоқтайды. Атыс тоқтайды, алайда автомат әрі қарай автоматты атыс жүргізуге дайын күйде, оқталған қалыпта қалады.
Жекелей атыс кезіндегі жұмыс
Режимді таңдау және іске қосу
Жекелей атыс жүргізу үшін ауыстырғышты жекелей атысқа қойып, ағытқыш ілмекті басу керек.
Ауыстырғышты «сақтандырғыштағы» жағдайдан «жекелей атыс» жағдайына ауыстырғанда, ауыстырғыш секторы ағытқыш ілмектің тік бұрышты шығыңқысын босатады (ағытқыш ілмек ашылады). Ол жекелей атыс серіппесінің ойығынан толық шығып, атыс кезінде соққыш-ағытқыш механизм жұмысына қатыспайды.
Бір атыс және «бір оқ — бір басу» қағидасы
Ағытқыш ілмектің құйрығын басқанда оның фигуралық шығыңқысы шүріппенің ұрыстық қайырмасымен іліністен шығады. Шүріппе ұрыстық серіппенің әсерімен өз осінде айналып, соққышқа қатты соғылады — атыс болады.
Бірінші атыстан кейін бөліктер мен механизмдер автоматты атыстағыдай жұмыс атқарады, бірақ келесі атыс болмайды. Себебі ағытқыш ілмекпен бірге жекелей атыстың септегіші алға бұрылып, оның бүртігі шүріппенің ұрыстық қайырмасының қозғалыс жолына тұрады.
Шүріппенің ұрыстық қайырмасы жекелей атыс септегішінің сыртынан өтіп, шүріппе артқы қалыпта тоқтайды.
Келесі атуды орындау тәртібі
Келесі атуды жасау үшін ағытқыш ілмекті босатып, оны қайта басу керек.
Ағытқыш ілмек босатылғанда ол ұрыстық серіппенің әсерімен жекелей атыс септегішімен бірге бұрылады. Жекелей атыс септегіші шүріппенің ұрыстық қайырмасымен іліністен шығып, шүріппені босатады.
Шүріппе ұрыстық серіппенің әсерімен бұрылады: әуелі баяулатқыштың бекіткішіне, содан соң оның алдыңғы шығыңқысына соғылып, ұрыстық қайырмаға тұрады. Ағытқыш ілмекті қайта басқанда механизмдердің жұмысы қайталанып, кезекті атыс орындалады.
Қысқаша түйін
Жекелей атыста жүйе әр атудан кейін шүріппені ұстап қалады; келесі оқ үшін ағытқыш ілмекті міндетті түрде босатып, қайта басу қажет.