Үмбет бидің ата - тегі
Діни қызметі мен ел ішіндегі беделі
Үмбет Ғалиев шамамен 1818 жылдары дүниеге келген. Қайтыс болған уақыты жөнінде деректер әртүрлі: кейбір жазбаларда 1888 жыл көрсетілсе, басқа мақалаларда 1893–1894 жылдар шамасы аталады.
Арал бойының халқы оны «Үмбет молда» деп атаған. Бұлай аталуына оның діни-имандылық жолында елеулі еңбек еткені себеп болған. Кейін заман ағымына қарай ел басқару ісіне ден қойып, қоғамдық міндеттерге араласқан.
Әділ билік пен шешендік
Үмбет би әділ билігімен әрі шешендік сөзімен танылып, айналасындағы дау-жанжалдарды бітіммен шешуге күш салған. Көзі тірісінде оған «Пірлі би» атауы берілгені айтылады.
Құжаттардағы деректер және қызмет жолы
Үмбет бидің есімі Қазалы уезінің әртүрлі бөлімдеріне қатысты құжаттарда 1865–1866 жылдары кездеседі. Бұл кезең болыстық басқаруға толық көшірілмеген уақытқа сәйкес келеді.
1866–1867
Бірқатар құжаттарда оның қолтаңбасы «зауряд хорунжий Үмбет Ғалиев» ретінде көрсетіледі.
1868
Алғашқы Ақторғай болысын Үмбет Ғалиұлы басқарғаны айтылады. Болыстықтың негізін Төртқара руының адамдары құрған.
1875 жылғы марапат
1875 жылдың мамыр айында Қазалы уезі бастығының бұйрығымен 66 адам әртүрлі сыйлықтармен марапатталған. Сол тізімнің 57-тармағында Үмбет Ғалиұлы 3 санатпен марапатталғаны көрсетіледі.
Естелік дерек: 1892 жылғы ас
Қазалы уездік кеңесінде бітімгер сот болған И. Аничков 1897 жылдың 12 ақпанында жазған «Поездка на киргизские поминки в 1892 году» мақаласында «зауряд хорунжий молда Үмбет Ғалиевті» асты басқарған үш бидің бірі ретінде атайды.
Шежіре және атауының қалыптасуы
Үмбет бидің ата-тегі мынадай түрде беріледі: Әлім – Төртқара – Қараш – Сейтқұл би – Матай.
Матайдан тараған ұрпақтары келе-келе Үмбет сияқты белгілі тұлғаларды құрметтеп, баба есімімен «Матай Үмбет» атана бастағаны айтылады.
Мәтін тарихи деректердегі жылдар мен атауларға сүйеніп, редакцияланып берілді.