Қазақша рефераттар

Анатомия ғылымының негізін көне грек ғұламалары

Анатомия ұғымы

Анатомия (гр. ἀνα — «үстінен» және гр. τέμνω — «кесемін, бөлшектеймін») — тірі организмдердің үлкейткіш аспаптардың көмегінсіз, көзге көрінетін құрылысын зерттейтін іргелі биологиялық-морфологиялық ғылым.

Зерттеу нысандарына қарай анатомия жануарлар анатомиясы және өсімдіктер анатомиясы болып екіге бөлінеді. Жануарлар анатомиясының құрамынан адам анатомиясы жеке ғылым саласы ретінде қалыптасты.

Анатомияның негізгі бағыттары

Зерттеу бағытына сәйкес анатомия бірнеше салаға бөлінеді. Әр сала организм құрылысын әр қырынан қарастырып, білімді жүйелейді.

Жүйелі анатомия

Адам мен жануарлар мүшелерінің құрылысын олардың қызметімен байланыстыра отырып, мүшелер жүйелері ретінде зерттейді: тері жабыны, сүйектер, бұлшықеттер, ас қорыту, тыныс алу, зәр бөлу, көбею, тамырлар, эндокринді бездер және жүйке жүйесі.

Мүсіндік (пластикалық) анатомия

Организмнің сыртқы дене бітімін және дене бөліктерінің тұрақты қалыптағы не қозғалыстағы пропорциялық арақатынасын зерттейді. Мүсіндік анатомияның негізін қалаған италиялық ғалым — Леонардо да Винчи.

Топографиялық анатомия

Белгілі аумақтар мен бөліктерде әртүрлі жүйе мүшелерінің орналасуын және сол аймақтағы өзара арақатынастарын зерттейді.

Салыстырмалы анатомия

Әртүрлі типтер мен кластарға жататын жануарлардың белгілі бір мүшелерін немесе мүшелер жүйелерін салыстыра отырып зерттейді.

Түр анатомиясы

Жануарлардың түріне қарай дене құрылысындағы ерекшеліктерді анықтайды.

Тұқым анатомиясы

Мал тұқымдарына сәйкес дене құрылысындағы салыстырмалы айырмашылықтарды зерттейді.

Жас анатомиясы

Жануар жасына байланысты дене мүшелерінің құрылысындағы құрылымдық өзгерістерді анықтайды.

Қалыпты анатомия

Ересек адам мен жануар организмдерінің дертсіз, қалыпты жағдайдағы құрылысын сипаттап зерттейді.

Сырқаттық (патологиялық) анатомия

Ауру организмдегі мүшелер құрылысын қалыпты анатомия мәліметтерімен салыстыра отырып зерттейді.

Микроскопиялық анатомия

Жануар организмінің тек микроскоп арқылы көрінетін құрылымдарын зерттейді.

Қалыпты анатомияның негізгі бөлімдері

Адам мен жануарлардың қалыпты анатомиясы бірнеше маманданған ғылыми бөлімдерден тұрады:

  • Остеология

    Сүйектер жүйесі туралы ілім.

  • Синдесмология

    Сүйектер байланыстары туралы ілім.

  • Миология

    Бұлшықеттер туралы ілім.

  • Дерматология

    Тері жабыны және оның туындылары туралы ілім.

  • Спланхнология

    Ішкі ағзалар туралы ілім.

  • Эндокринология

    Ішкі секреция бездері туралы ілім.

  • Ангиология

    Тамырлар жүйесі туралы ілім (қанайналым, лимфаайналым және қантүзу мүшелері).

  • Неврология

    Жүйке жүйесі туралы ілім.

  • Эстезиология

    Сезім мүшелері туралы ілім.

Ғылым ретінде қалыптасуы

Анатомия ғылымының негізін қалауға көне грек ғұламалары — Алкмеон Кротонский, Гиппократ, Аристотель, Герофил, Эразистрат; ертедегі Рим ғалымдары — А. К. Цельс, К. Гален; орта ғасырдағы шығыс ғұламасы — Әбу Әли ибн Сина; қайта өрлеу дәуірінің өкілдері — Леонардо да Винчи және А. Везалий сияқты ғалымдар қалады.

Негізгі ой

Анатомия — организм құрылысын әр деңгейде (сыртқы пішіннен бастап микроскопиялық құрылымға дейін) қарастыратын, көптеген салаларға жіктелген және тарихи дамуы терең ғылым.