Кіре бер
Қар астындағы жылу
Қыстың үскірік желі соғып тұрғанымен, жер астындағы кішкентай «үйшік» әрі жылы, әрі жайлы еді. Сол жерде гүл бүршігі баданасының ішіне тығылып, қар басқан топырақтың астында тыныш жатқан.
Бір күні жаңбыр жауды. Тамшылар қардың қыртысын тесіп өтіп, гүлдің баданасын тықылдата ұрғылады. Олар жер бетіндегі жарық әлемді сыбырлап айтып берді. Сол сәтте нәзік те өжет күн сәулесі де олардың ізімен қарды жарып өтіп, бадананы жылыта бастады.
Диалог: күтудің сабағы
— Бұл кім? Кіре бер! — деді гүл.
— Кіре алмаймын, — деді күн сәулесі. — Есікті ашуға әлі күшім жетпейді. Жазға дейін шыда, сонда күшейемін.
— Ал жаз қашан болады? — деді гүл. Ол бұл сұрақты күн сәулесі жер астына жеткен сайын қайта-қайта қоя берді.
Бірақ жазға дейін әлі ұзақ еді: төңіректі түгел қар басып, әр түн сайын су қатып, мұзға айналатын.
— Әбден қажытты-ау! — деді гүл. — Бүкіл тұла бойым сыздап барады! Мен керіліп-созылып, бойымды жазып, еркіндікке шығуым керек. Жазға басымды иіп, оған қайырлы таң тілеуге тиіспін. Оһ, шіркін, бұл қандай бақыт!
Қарды жарып шыққан сәт
Гүл орнынан тұрып, жердің жылуына, еріген су мен күн нұрына жібіген қабықты жарып өтті. Жіңішке сабақ көкшіл бүрін көтеріп, жапырақшаларымен тығыз көмкерілген күйі өрге ұмтылып, қардың астынан бір-ақ шықты.
Қар сұп-суық еді. Бірақ жарық бар болатын: оны тесіп өту аса қиын болмады. Күн сәулесі бұрын-соңды болмаған жақындықта сезілді. Жарық әлем гүлді қарсы алғандай, сыңғырлап әнге басты: «Хош келдің! Хош келдің!»
Гүл жарық күннің әлеміне ұмтылды. Күн нұры оны сондай нәзіктікпен аймалап еді, гүл бүр жарып ашыла кетті. Ашылған гүл аппақ қардай, көкшіл жолақтарымен түрленген: қуанып, ұялып, басын төмен салды.
Гүлді керемет қуаныш кернеді: ауа да әндетіп тұрғандай, сабағы мен жапырақтары нұрға малынып тұрғандай көрінді. Көзге талдырмаш көрінсе де, балғын сұлулығының арқасында ол өз-өзін бір түрлі берік сезінді.
Бірақ жаз әлі алыс еді. Күн көзін бұлт бүркеді, өңменнен өтердей ызғар соқты.
Сынақ: ызғар мен үміт
— Сен ертерек келдің! — десті Жауын-шашын мен Жел. — Біз саған әлі күшімізді көрсетеміз. Бізді дұрыстап танитын боласың. Әлі сенің уақытың емес.
Суық қайта түсті. Күн көзін көрмейтін сүреңсіз күндер өтіп жатты. Әлсіз, титімдей гүлдің түгі қалмай қатып қалатындай ауа райы қатты бұзылды.
Алайда гүл өзін «мықтымын» деп ойлаған жоқ. Оған күш берген бір-ақ нәрсе бар еді: түбінде бәрібір жаз келетініне деген сенім. Күн нұры да сол сенімді қоштады.
Қар жапалақтап жауса да, мұздай ызғар соқса да, гүл басын сәл иіп қана, ақ қардың ішінде махаббатқа, сенім мен үмітке бөленген күйі тұра берді.
— Сен сынасың. Үсисің. Қурайсың! — деді олар. — Бұл жерден не іздедің? Күн сәулесіне неге сендің? Ол сені алдады.
Таңертең аяз қысып тұрғанда, гүлдің өзі де ішінен: «Ақымақ!» — деп қайталады.
Балалардың қуанышы
Сол сәтте баққа жүгіріп шыққан балалар шаттанып: «Жаздың хабаршысын қараңдар! Қандай ғажап, қандай әдемі! Ең бірінші ғой, жалғыз өзі!» — деді.
Бұл сөздер гүлге күн нұрының жылуындай әсер етті. Қуанғанынан, тіпті өзін жұлып алғанын да сезбей қалды.
Гүл баланың алақанында тербелді, баланың ерні сүйді. Оны жылы бөлмеге әкелді. Бір мейірімді көздер қадалды. Гүлді суға салды — су оны сергітіп, жандандырып жіберді; гүл кенеттен-ақ жаз келгендей әсерге бөленді.
Үй иесінің жақында діни оқуды тәмамдаған қызы бар еді. Оның сондай оқуды бітірген, бір шеберге көмекші болып істейтін таныс жігіті де болатын.
Айнала қап-қараңғы болып кеткенде, гүл өзін қайтадан баданасының ішіне кіріп кеткендей сезінді. Бәйшешек жолға шықты: пошта қапшығының ішінде жан-жағынан қысып, басып, мазасын алды. Көретін де, сүйсінетін де ештеңе жоқ еді.
Бірақ әр нәрсенің соңы бар. Жолаушылық та тәмам болды.
Алғашқы құрмет, кейінгі салқындық
Жас жігіт хатты ашып оқыған соң, қуанғанынан гүлді қайта-қайта сүйді. Сосын оны өлеңімен қоса қобдиға салып қойды: ішінде әдемі хаттар көп еді, бірақ ешқайсысында гүл жоқ. Бұл жерде де бәйшешек «ең бірінші әрі жалғыз гүл» болып шықты. Осы ойдың өзі оған рақат сыйлады.
Ол бүкіл жаз бойы, ұзақ қыс бойы сол қобдида жатты. Келесі жаз келгенде, гүл жігіттің көзіне қайта түсті.
Бірақ бұл жолы жас жігіт титтей де қуанбады: хатты жұлып алып, лақтырып жіберді. Гүл сусып еденге түсті. Иә, ол әбден кеуіп, қабыса қатып қалған еді. Бірақ кеуіп қалды екен деп, лақтырып тастауға бола ма?
Дегенмен, жанып жатқан оттың ішіне түскеннен гөрі еденде қалғаны жақсырақ еді.
Бұл қалай болды? Өмірде мұндай да болады. Жазды ерте көктемде хабарлаған бәйшешек «алдап соқты» деуге болар, бірақ оның «алдауы» зиянсыз әзіл ғана еді.
Махаббат туралы хабар беріп, қыздың өзі де кейін алдамшы болып шықты: оның әзілі зілдірек тиді. Ал нағыз жаз келген шақта қыздың көңілі басқа жігітке ауып кетіпті.
Кітап арасындағы тыныштық
Таңертең күн нұры еденде суреттей жатып қалған кішкентай бәйшешекке түсті. Еден жуып жүрген қызметші әйел гүлді көтеріп алып, бір кітаптың арасына сала салды: «Жаңа шаң сүрткенімде, кітаптардың арасынан түсіп қалған болар», — деп ойлады.
Гүл тағы да өлеңдердің ортасында қалды. Бұл жолы өлеңдер тасқа басылған еді; ондай өлеңдер қолжазбадан беделдірек, ең болмаса қымбатырақ қой.
Жылдар өтті. Кітап сөреде қала берді. Бір күні әлдекім оны қолына алып, ашып оқыды. Бұл жақсы кітап екен: дат ақыны Амброзиус Стубтың өлеңдері мен әндері.
Оқырман келесі бетін аударғанда, еріксіз: — Аһ, мұнда бәйшешек жатыр ғой! — деді. — Бұл — ең бірінші көктейтін албырт гүл. Әрине, оны мұнда бекер салмаған шығар!
Сөйтіп, бәйшешек сол кітаптың арасында қала берді. Тамаша өлеңдердің ішінде жатқанын, әрі бір кездері оны жырлаған жас жігіттің де албырт болып, қасқайып қысқа қарсы шыққанын ойлау — гүлге тектен-тек емес сияқты көрінді. Солай сезіну оған үлкен рақат сыйлады.
Гүл бәрін де өз ыңғайына қарай ұғынып еді. Біз де талай нәрсені өз ыңғайымызға бейімдеп түсіндіруге бейімбіз ғой.
Кішкентай албырт бәйшешек туралы ертегі осымен аяқталды.