Жадырап көктем туды
Көктемгі бастама және бір баланың салғырттығы
Көктем келді: қар тез еріп, аз күнде төңірек қарауытып, жер құрғап шыға келді. Мектепте көшелерді көгертіп, ағаш отырғызу апталығы басталды.
«Орман жақын ғой…» деген жаңсақ ой
Оқушыларды түгел қызықтырған бұл бастама тек Алмабекке ұнамады. Орман қасында тұрғанда көшеге ағаш отырғызудың керегі қанша деп ойлады ол. Алайда жұрт бір кісідей жұмылып кіріскен істен Алмабек те шет қала алмады.
Сыныптастарымен бірге тоғайға барып, бірнеше жас тал, терек, қайың әкелді де, басқаларға ілесіп терезе тұсына тізіп отырғызды. Алмабек мұнымен істі біттіге санады.
Отырғызу бар да, күту бар
Өзгелер отырғызған ағаштарын суарып, түбін қопсытып, мәпелеп күтті. Ал Алмабек бір рет те су құймады, күтім жасамады.
Кілт айырма
Бір әрекет — нәтиженің басы ғана. Нәтиже — қайталанған қамқорлықтан туады.
Жаз шыққанда, көктемде отырғызылған ағаштар жапырақ жайып, бойлап өсе бастады. Бірақ Алмабек отырғызған шыбықтар күтім көрмеген соң тамыр жаймай, солғын тартып, шөжіп тұрды.
Орманның сыбыры — салдардың үні
Орманнан әкелінген басқа ағаштардың жайнап өскенін көрген солғын шыбықтар қапаланып, өздерінің кешегі еркін өмірін аңсады. «Осылай тұра берсек, тамырымыз суалып, құритын шығармыз», — деп уайымдады.
Бұл мұңды самал жел өзен бойындағы қалың орманға жеткізді. Сыбдыр бұтадан бұтаға, талдан қайыңға, қайыңнан терекке тарап, ақыры ну орман түгел естіді: Алмабек деген бала туысқан шыбықтарды әкеліп, қараусыз қалдырыпты.
Дауыл, үрей және орманның ашуы
Бір күні Алмабек жолдастарымен өзенге шомылуға келді. Олар шешініп үлгермей жатып-ақ, ауа райы күрт бұзылды: аспанды қап-қара бұлт торлап, азынаған жел тұрды. Балалар үйлеріне қарай тұра жүгірді.
Алмабек те жүгіріп келе жатқанда, майысқан бұтақтың бірі кепкасын қағып түсіріп, ұшырып әкетті. Ол кепканы қуамын деп жолдастарынан адасты; кепка болса орманның қалың ішіне қарай домалап кете берді.
Кенет тосқауыл
Түйе беліндей жуан бәйтерек майыса келіп, жолына көлденеңдеп тұра қалды. Алмабек қорыққанынан шыңғырып, кейін шегінді.
Тұс-тұстан үн
«Ә бәлем, Алмабек, қолымызға түстің бе?» — деген ашулы дауыстар жамырап естілді.
Ол ашықтау жерден сытылып өтпек болғанда, ұзын ақ қайың жапырақтары жалпылдап алдын тағы бөгеді. Маңайдағы ағаштар төніп, шыбықтар шарпып өтті.
Алмабектің зары
«Сендерге мен не жаздым?!» — деп, Алмабек жылап жіберді.
Қарт еменнің сабағы
Сол сәтте төбесі көк тіреген, көпті көрген орман атасы — қарт еменнің гүжілдеген жуан дауысы естілді. Ол Алмабектің кінәсін бетіне басып айтты: жас шыбықтарды қазып әкелдің, бірақ түбін босатпай, суармай, күтімсіз қалдырдың. Тамыры суалып, құрып барады.
Ағаштың адамға бергені
- Жаздың аптабында сая болады.
- Қыстың боранында қорған болады.
- Орындық пен үстелден бастап, қағаз-қаламға дейін — талай бұйымның негізі.
- Үйге қабырға болып та қаланады.
Қарт еменнің сөзінен кейін істің мән-жайы Алмабекке әбден түсінікті болды. Ол кешірім сұрады. Ашуға булыққан шыбық қайта төніп келгенде, қарт емен тоқтатып: «Бала сөзін айтып болсын», — деді.
Алмабек: «Бүгіннен бастап отырғызған ағаштарымды мәпелеп, күтуге уәде беремін», — деді. Қарт емен келісім берді. Ағаштар бой түзеп, жол ашты.
Уәде — әрекетке айналғанда
Алмабек үйіне келісімен-ақ күрек алып, ағаштардың түбін қопсытты. Арықтан су әкеліп құйды. Құрт түспесін деп, діңгектің түп жағын әкпен ақтады.
Қопсыту
Түбі босағанда тамыр тыныстайды.
Суару
Ылғал — өмірдің өзегі.
Қорғау
Әк — зиянкестен сақтаудың бір жолы.
Аз күнде ағаштар қайтадан жанданды. Күзге салым жапырағы жайқалып, бойы да түзелді. Осыны көрген өзен бойындағы ну орман Алмабекке ризашылық білдіріп, ол келгенде саясын тосып, шаттана сыбдырласатын болды.
Қорытынды ой
Бұл әңгіме бір-ақ нәрсені айқын ұқтырады: жақсылықтың басы — ниет емес, тұрақты күтім. Табиғатқа жанашырлық бір күндік науқанмен өлшенбейді; ол күн сайынғы ұқыптылықпен, еңбектің үзілмес жалғасымен дәлелденеді.