Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев - Шынайы поэзия өкілі, ғажайып ақындардың біріМұқағали Мақатаев қазіргі Алматы облысы, Райымбек ауданындағы Қарасаз аулында 1931 жылы 9 ақпанда дүниеге келді
Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев: шынайы поэзияның өкілі
Мұқағали Мақатаев — қазақ поэзиясының ең биік белестеріне көтерілген, өлеңді өмірдің өзімен тең көрген ұлы лирик ақындардың бірі. Ол 1931 жылдың 9 ақпанында қазіргі Алматы облысы, Райымбек ауданындағы Қарасаз ауылында дүниеге келді. Балалық шағы соғыс жылдарымен тұспа-тұс келіп, тағдырдың салмағын ерте сезінді. Ақын өлең жазуды он-он бір жасынан бастайды.
Туған жері
Қарасаз ауылы
Райымбек ауданы, Алматы облысы
Туған күні
1931 жыл, 9 ақпан
Поэзияға бала жастан келген
Өмір жолы және қызметтері
Мұқағали 1948 жылы ауыл орта мектебін тәмамдап, өз ауылында комсомол және кеңес қызметтерін атқарды. Кейін аудандық газетте әдеби қызметкер болып еңбек етті, Қазақ радиосында диктор болды. Сондай-ақ «Қазақ әдебиеті» газетінде және «Жұлдыз» журналында поэзия бөлімін басқарды. Қазақстан Жазушылар одағында поэзия секциясының әдеби кеңесшісі қызметін де атқарған.
Алғашқы жарияланымдары
- Тырнақалды туындылары 1948 жылдары Нарынқол аудандық «Советтік шекара» (қазіргі «Хан тәңірісі») газетінде жариялана бастады.
- 1954 жылы бір топ өлеңі «Әдебиет және искусство» (қазіргі «Жұлдыз») журналында басылды.
- Кейін бір шоғыр жыры Ә. Тәжібаевтың алғысөзімен «Қазақ әдебиеті» газетінде жарияланды.
Шығармашылық өрлеу және мұрасы
Мұқағали шығармалары 1960–1970 жылдары үздіксіз жарияланып, осы кезең ақынның қазақ поэзиясының биік шыңына көтерілген шағы ретінде бағаланады. Аз ғұмырының ішінде бірнеше лирикалық жинақ пен дастандар ұсынды. Қырық бес жасында өмірден өткеннен кейін, ақынның «екінші өмірі» — өлмес ғұмыры басталды: шығармалары оқырман қолынан түспейтін, іздеп жүріп оқитын қазынаға айналды.
Белгілі жыр жинақтары
- «Қарлығашым, келдің бе?»
- «Дариға жүрек»
- «Аққулар ұйықтағанда»
- «Шуағым менің»
- «Өмір-дастан»
Кейінгі басылымдар және проза
- «Соғады жүрек»
- «Шолпан»
- «Жырлайды жүрек»
- «Өмір-өзен»
- «Қош, махаббат!» (проза)
Ақындық ұстанымы
Ақын тұрмыс тауқыметін тарта жүріп, орынсыз сынға ұшырағанда да: «Ақынның ақындығы атақта емес, арда ғана» деген байламын берік ұстап, шен-шекпенге де, лауазым мен атаққа да қызықпаған.
Аударма, ән және поэмалар әлемі
Аударма өнері
Жыр аудармасы саласында Шекспирдің сонеттерін, Дантенің «Құдіретті комедиясын» қазақ тіліне тәржімалады.
Әнге айналған өлеңдер
«Саржайлау», «Сөнбейді, әже, шырағың», «Кел, еркем», «Алатауыңа» өлеңдеріне сазгер Н. Тілендиев ән шығарған.
Поэмалардағы өзек
«Жан азасы» (реквием) поэмасында өмірді сүюдің гимнін тудырса, «Аққулар ұйықтағанда» поэмасында ел наным-сенімін қастерлеуді, сұлулық пен үйлесімділікті жырлайды.
«Райымбек, Райымбек!» дастаны
Бұл дастанда ақын ел тарихын терең толғай отырып, ел басына қатер төнгенде ту көтеріп, жауына қарсы аттанған Райымбек Хангелдіұлының ерлігін суреттейді.
Поэзиясының тақырыптық кеңдігі
М. Мақатаев поэзиясы өмірдің сан салалы мәселесіне үн қосып, ауқымды тақырыптарды қамтиды. Оның туған жер, адам тағдыры, өмір мен өлім, ана мен бала, ақын мен ақындық, соғыс тауқыметі туралы лирикасы қайталанбас ұлттық болмысымен, ұлттық зермен кестеленген көркемдік қуатымен дараланады.
Туған жер
Қарасаздан басталған кең тыныс, елдік сезім.
Адам тағдыры
Жүрек, мұң, үміт пен жауапкершілік.
Өмір мен өлім
Философиялық тереңдік, уақытпен тілдесу.
Ана мен бала
Мейірім мен болмысқа жақын лирика.
Ақындық
Ар мен адалдықты ту еткен рух.
Соғыс салмағы
Балаң шаққа түскен із, халықтық қасірет.