Жанбек болыс Торжанұлы
Жанбек болыс Торжанұлы туралы
Жанбек болыс Торжанұлы кейбір деректерде Жәмбек, Жәнбек, Жәнібек деп те аталады. Ол Тама тайпасының Жабал руынан шыққан. 1861 жылы дүниеге келіп, 1918 жылы өмірден өткен.
Ел жадында Жанбектің ең айқын қасиеті — әділдігі, қара қылды қақ жарған билігі. Тілі майда, ұтып сөйлейтін, сөзге шешен адам болғаны да жиі айтылады.
Тегі мен тұлғалық болмысы
Әкесі Торжан — Тама руының елге белгілі беделді адамдарының бірі. Меккеге барып келіп, Торжан қажы атанған.
Торжанұлы Жанбек бірнеше рет, нақты айтқанда жеті мәрте болыс болып сайланғаны айтылады. Кей деректерде ол Қарақыз болысына басқарушы болғаны көрсетіледі.
Аңыз бойынша, билікті Жанбекке Бегұлы болыс Көшекұлы өз қолымен тапсырған деседі.
Қонысы: қыстау мен жайлау
Жанбектің қыс қыстауы Шу өзені бойындағы Тасты деген жерде болған. Тастының маңында «Жанбектің ағаш үйі» аталған орын да бар.
Жазғы жайлауы Арқадағы Жетіқоңыр өңірінде болғаны айтылады.
Тарихи естеліктер мен айтылатын сөз
Ел ішінде Адмирал Колчак Жанбекті «хан» деп атаған екен деген дерек те кездеседі.
Сондай-ақ Жанбек Ақмолада совдеп құлаған жылы, 57 жасында қайтыс болғаны айтылады.
Сырт келбеті және ел аузындағы аңыз
Торжан әулетінен Қыстаубайұлы Нарымбеттің айтуынша, Жанбек өте сұлу, ажарлы адам болған. Оның ерекше киімі туралы да сипаттама сақталған: құлын терісінен тігілген сырт киімі болыпты.
- Екі иығы құлынның қара жонымен әспеттелген.
- Шашақтары құлын құйрығымен көмкеріліп тігілген.
- Жылы әрі көркем, сәні келіскен жарғақ болған.
Аңызда бір жиында тұрғанында бір әйел Жанбекті көріп, сұлулығына таңырқап, көз тиді деген ишарамен ішегін тартқан делінеді. Сол сәтте Жанбектің іші мұздап қоя беріпті. Жиыннан ауылына қайтқан соң, көп ұзамай қайтыс болғаны айтылады.
Нарымбет: «Жанбек ағай жас кетті ғой, көз тиіп…» деп отырушы еді дейді.
Ұрпағы жайлы дерек
Жанбектен кейін оның ұлы Төленбек те болыс болғаны айтылады. Төленбектің әйелі Меруерт сұлу туралы да ел ішінде аңыз бар: бір кезде Сәкен Сейфуллин «теңдік әперемін» деп алып кеткені жөніндегі әңгіме көпке мәлім.
Мазары және қорғау мәртебесі
Жанбектің мазары Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы аумағында, Қызылжар теміржол станциясынан оңтүстік-шығысқа қарай 46 шақырым жерде, Сарысу өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан.
Нысан Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарихи-мәдени ескерткіштерінің Мемлекеттік тізіміне №1300 болып енгізілген және арнайы мемлекеттік қорғауға алынған.