Экология - жаңа, жас ғылым саласы
Табиғатқа құрметтен — экологиялық жауапкершілікке
Қазақ халқы тумысынан табиғатты сүйіп өскен, қоршаған ортаға әрдайым үлкен ілтипатпен қараған. Бұған күні кешеге дейін туған өңіріміздің табиғатының таза болғанын айтсақ та жеткілікті. Бір кездері біз «экология» деген сөзді естімей өскен ұрпақ едік.
Бір уақытта И. Мичуриннің: «Адамзат табиғаттан рақым күтіп отыра алмайды, одан керектіні жеңіп алуымыз керек» деген ұранымен тәрбиелендік.
Қаһарман халқымыз тауды бұзып, тасты жарып, жерді терең қазып, өзен-көлді бұғалықтап, ел игілігі үшін талай істі жүзеге асырды. Ғылыми-техникалық революция жүрді, көп тонналық өнеркәсіп орындары іске қосылды. Сол кезеңде оның игілігін де көрдік.
Дамудың көлеңкесі: тепе-теңдіктің бұзылуы
Өкінішке қарай, ғылым мен техниканың ғаламат жетістіктері мен шапшаң дамуы, адамның табиғатты барған сайын ашкөздікпен тонауы биосферадағы табиғи тепе-теңдік заңдарын бұзды. Соның салдарынан ауамыз тарылып, өзен-көлдеріміз бүлініп, жайылым топырағы тілімденіп, қоршаған орта көз алдымызда тозып барады.
Салдарлары
- Азынаған жел, ащы әрі улы жаңбыр.
- Ормандардың мезгілсіз қурауы, ауа райының құбылуы.
- Қоршаған ортаның улы қосылыстармен ластануы.
- Тепе-теңдіктің бұзылуы және адамның денсаулығының нашарлауы.
Нәтижесінде ауру түрлері де, олардың саны да көбейді. Енді басты сұрақ алға шығады: экологиялық апаттан қалай құтыламыз, табиғатты қалай сауықтырамыз? Бұл — аса күрделі мәселе.
Шешімнің өзегі: көзқарас пен тәрбие
Ең алдымен адамдардың табиғатқа деген көзқарасын өзгерту, дұрыс бағытқа тәрбиелеу қажет. Бұл жұмыс балабақшадан басталып, мектепте, колледждер мен жоғары оқу орындарында жалғасуы тиіс. Қазіргі заманға сай экологиялық идеология керек.
Жас ұрпақты кішкентайынан табиғатты сүюге тәрбиелемесек, көп нәрседен ұтыламыз. Сондықтан әрбір тәрбиеші, мұғалім, маман және басшы экология негіздерін жақсы білуі қажет.
Сонда ғана әр адамның ойында да, өмірлік ұстанымында да қоршаған ортаны бүлдірмеу қажеттігі берік қалыптасады. Адам табиғаттың бір бөлшегі екенін түсіну — ең маңызды қадамдардың бірі.
Қоғамдық ақпараттандыру да зор рөл атқарады: газет-журналдарға мақала жазу, баяндамалар жасау, теледидар арқылы дерек тарату, жазушылармен және ғалымдармен кездесулер өткізу — бәрі де нақты нәтиже береді.
Экология білімін кеңейту: пәннен — мәдениетке
Экология — жас ғылым саласы. Соңғы он-жиырма жылға дейін оған жеткілікті көңіл бөлінбей келді. Табиғатымыз әбден тозғанда ғана бұл салаға бет бұрдық. Ендігі міндет — экологиялық білім берудің аясын кеңейту.
Негізгі ұсыныс
«Экология» пәнін балабақшалардан бастап барлық мектептерде, орта және жоғары оқу орындарында жүйелі түрде енгізу қажет. Сонда ғана ертеңгі күннің белсенді табиғат қорғаушыларын тәрбиелеуге мүмкіндік туады.
Қазақстандағы экологиялық ахуал және қаржы мәселесі
Қазақстанның көптеген аудандары бүгінгі күні де экологиялық мүшкіл хәлде. Қоршаған ортаны қорғау шараларына мемлекет белгілі мөлшерде орталықтандырылған күрделі қаржы бөліп отыр. Алайда бұл көлем республиканың ұлттық табысының 1%-ына да жетпейді.
Табиғатты қорғауға бөлінген қаржының 50–60%-ын Қазақстанның ірі кәсіпорындары игереді. Экожүйелердің тұрақсыздануы, табиғи-шаруашылық қорларды (әсіресе тау-кен өндірісін) қарқынды игеру, жер мен су ресурстарына түсетін антропогендік қысым қоршаған орта жағдайын күннен-күнге нашарлатуда.
Табиғат — бізге ата-бабамыздан аманат болған ең қастерлі мұра. Оны қорғау — әрқайсымыздың ортақ парызымыз.
Арал қасіреті және Семей полигонының жарасы
Арал өңірін экологиялық апаттан құтқару үшін көпшіліктің бірлігі мен табанды күресі қажет. Қазақстан экологиясына Семей полигоны әкелген зардап-қасірет те орны толмас өкінішке айналды.
Бұл өңірде 500-ге жуық жарылыстың жасалғаны белгілі. Жарты ғасырға созылған атом оты жер мен суды ойрандап, сан түрлі аурудың пайда болуына жол ашты. Полигон маңындағы көптеген адамдар дәрігерлердің өзі нақты айқындай алмайтын дерттерге шалдыққаны — қасіретті шындық.
Адам тағдырына түскен салмақ
Осы залалды аймақта тұратын 1,5 миллионға жуық адам жазылмайтын дертке ұшырап, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасатын кеселге душар болғаны жасырын емес.
Егер жарылыстар тоқтамағанда, әрбір сынақ табиғатқа өлшеусіз зиян келтіріп, улы тозаң өңірді тұншықтырып, халықтың тағдырына ауыр соққы болар еді.