Қазақфильм - киностудия
Ә. Қайдаров: қазақ анимациясының бастауында
Әмен Әбжанұлы Қайдаров (3 маусым 1923 жыл, Қарағанды облысы, Нұра ауданы) — кинорежиссер, суретші, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері (1974). Ол Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан.
Білім және тәжірибе
- 1951: Алматы суретшілер училищесін тәмамдады.
- «Қазақстан әйелдері» және «Ара» журналдарының редакцияларында еңбек етті.
- 1958–1965: Мәскеудегі Мемлекеттік кинематография институтының көркемсурет факультетінде оқыды.
Қызмет жолы
- 1965 жылдан бастап «Қазақфильм» киностудиясында жұмыс істеді.
- 1976–1981: Қазақстан кинематографияшылар одағы басқармасында анимация және жас шығармашылық кадрлармен жұмыс жөніндегі хатшы болды.
- 1981 жылдан: Қазақстан Суретшілер одағы басқармасының хатшысы қызметін атқарды.
Қайдаров — Қазақстандағы мультипликациялық кино өнерінің іргесін қалаушылардың бірі. Оның шығармашылығы ұлттық ертегі мен заманауи анимациялық тілдің тоғысқан тұсын айқын көрсетеді.
Алғашқы түрлі түсті мультфильм және халықаралық мойындау
«Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» (1967)
1967 жылы Қайдаровтың салған суреттері негізінде халық ертегісіне сүйенген тұңғыш түрлі түсті анимациялық фильм — «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» жасалды.
Фестиваль жетістіктері
- 1968: Ленинградта өткен Бүкілодақтық кинофестивальда жоғары бағаланды.
- 1975: Нью-Йорктегі халықаралық анимациялық фильмдер фестивалінде жүлде алды.
Келесі жұмыстар
- «Құйыршық» (1969)
- «Жанар» (1972)
- «Күн сәулесінен пайда болған көжек» (1975)
Мемлекеттік сыйлық және марапаттар
1980 жылы Ә. Қайдаровқа «Ақсақ құлан» (1968), «Қожанасыр — құрылысшы» (1970), «Қырық өтірік» (1978) секілді анимациялық фильмдер топтамасы үшін Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы берілді. Ол өзі қойған бірқатар фильмдердің сценарий авторы болды.
Қайдаров «Құрмет белгісі», «Парасат» ордендерімен және медальдармен марапатталған.
«Қазақфильм»: киностудия тарихының негізгі кезеңдері
Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамының тарихы бірнеше қайта құрылу кезеңдері арқылы қалыптасты. Төменде негізгі даталар мен оқиғалар жинақталып берілді.
1934–1960: құрылу және атау өзгерістері
- 1934: Алматы кинохроника студиясы атауымен құрылды.
- 1944 жылғы 25 қаңтар: Алматы киностудиясы «Алматы көркем және хроникалық фильмдер киностудиясы» болып қайта аталды.
- 1960 жылғы 9 қаңтар: Қазақ КСР Мәдениет министрлігінің бұйрығымен студия «Қазақфильм» киностудиясы болып қайта аталды.
1963–1984: ұйымдар, жаңа серпін және есім беру
- 1963 жылғы 8–9 қаңтар: Қазақстан кинематографтары одағының І Құрылтай съезі өтті; бірінші хатшы болып Шәкен Кенжетайұлы Айманов сайланды.
- 1963 жылғы 28 мамыр: Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанынан кинематография бойынша Мемлекеттік комитет (Мемкино) құрылды (1963–1988).
- 1984: киностудияға Шәкен Аймановтың есімі берілді.
2000–2005: ұлттық компаниядан акционерлік қоғамға
- 2000 жылғы 28 мамыр: бірнеше ұйымды біріктіру арқылы Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» Ұлттық компаниясы РМҚК ретінде құрылды.
- 2005 жылғы 6 маусым: ҚР Үкіметінің №563 қаулысына сәйкес ұлттық компания «Қазақфильм» акционерлік қоғамы болып қайта құрылды.
Көркем кино, деректі фильмдер және анимация
Алғашқы туындылар және шығармашылық мектеп
Студияның алғашқы маңызды жұмыстарының бірі — Мұхтар Әуезовтің сценарийі бойынша түсірілген «Абай әні» (режиссерлері Г. Рошаль, Е. Арон). «Қазақфильмнің» қалыптасып, өркендеуіне Ш. Айманов, М. Бегалин, С. Қожықов, О. Әбішов секілді киноөнер қайраткерлерінің үлесі зор.
1953–1970 жылдары Шәкен Айманов студияның көркемдік бағытын басқарды. Осы кезеңде «Махаббат туралы дастан», «Жамбыл», «Ел басына күн туса» және басқа да фильмдер жарық көрді.
Ұлттық киноның таңдаулы фильмдері
- «Атамекен»
- «Біздің сүйікті дәрігер»
- «Алдар көсе»
- «Атаманның ақыры»
- «Мәншүк туралы ән»
- «Қыз Жібек»
Анимация және халықаралық серіктестік
«Қазақфильмде» кинохроника, деректі және ғылыми-көпшілік фильмдермен қатар анимациялық фильмдер де түсірілді. Қазақ анимациясының негізін салушылардың бірі — Ә. Қайдаров — 1967 жылы «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» мультфильмін жасады.
1990 жылдан бастап студия Франция және Ресей секілді елдердің киностудияларымен бірлескен жобаларға қатысып келеді. Бірқатар фильмдер халықаралық фестивальдерде жүлде алып, шетелде кеңінен көрсетілді.
2000-жылдар: жаңа жобалар
2003 жылы «Қазақфильм» киностудиясында «Көшпенділер» (сценарий авторы Р. Ибрагимов; режиссерлері И. Пассер, Т. Теменов), сондай-ақ «Ащы көлдің жағасында» (сценарий авторы И. Вовненко; режиссер А. Әшімов), «Аңшының отбасы» (сценарий авторы әрі режиссері С. Апырымов) секілді фильмдер түсіріле бастады. Студия павильондарында «Тоғысқан тағдырлар», «Саранча (Шегіртке)» тәрізді көпсериялы тележобалар да өндірілді.
Өндірістік инфрақұрылым
«Қазақфильм» аумағында (шамамен 19 гектар) киноөндірісіне арналған 2 павильонды түсіру ғимараты, декоративтік-техникалық құрылыстар, дыбыс студиясы және өндірістік-лабораториялық нысандар орналасқан.
Ескерту
Бастапқы мәтінде техникалық терминдер мен кездейсоқ енгізілген сөздер (мысалы, web, HTML5, CSS3, browser diversity, touchscreen) аралас берілген. Бұл жазбада олар тарихи мазмұнға қатысы жоқ болғандықтан алынып тасталды.
Дереккөз белгілеуі ретінде: «KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы».