Бәрі жындыны

Ерте заманда Қыдыр, Бақ және Ақыл үшеуі жолығып, қайсысының күші үстем екенін таласып қалады. Әрқайсысы өз қуатын дәлелдегісі келіп, бір ойға тоқтайды: үшеуі бірге жүріп, бір жынды адамға дарып көрмек болады.

Қыдыр дарыған жер: алтынға айналған топырақ

Үшеуі жынды адамға дариды да, ол айдап жүрген жердің төңкерілген кесегі түгел алтынға айналады. Біраздан соң жынды шөлдеп, анадай жерде қонған керуенге су сұрап бармақ болады. «Керуеннің иті қабуы мүмкін» деп, қолына бір кесек алтынды ала жүреді.

Керуеншілерден су сұрағанда, олар су береді. Су ішкен соң жынды өзіне үріп тұрған итке қолындағы алтын кесегін лақтырып жібереді. Мұны көрген керуеншілер аң-таң: «Алтынды қалайша лақтырып жіберді?» деп ойға қалады.

Жынды: «Ал, керек болса ала бер! Тағы керек болса, бәрің еріңдер — қанша қажет болса, сонша беремін», — дейді. Олар еріп барып қараса, айдалған жердің бәрі алтынға айналған екен. Керуеншілер жүгін далаға тастап, түйелеріне алтын артып алады да, жындыны «қасиетті адам шығар» деп, елдеріне бірге алып қайтады.

Ханның ниеті: байлыққа ұмтылыс пен қауіптің қабат келуі

Бұл хабар елден-елге тарап, ақыры ханға да жетеді. Алтын туралы естіген хан қасына нөкерлерін ертіп, қазынаны алып келуге қамданады. Бірақ дәл сол сәтте ел шетіне жау келді деген суық хабар тарайды.

Ханның әмірі екі болмайды: халық түгел атқа қонып, жауға қарсы беттейді. Солардың ішінде баяғы жынды да болады.

Бақ қонған сәт: теректі көтерген адамнан үріккен жау

Қалың жауды көргенде жынды қорқып, алдындағы үлкен терекке тығылмақ болып жабыса бергенде, дәл сол мезетте оған Бақ қонады. Терек түбімен қопарылып, жындының қолына ілінеді. Ол бірнеше мың пұт тартатын алып ағашты көтеріп келе жатқанда, жаудың зәресі ұшып, бытырап қаша жөнеледі.

Жау кеткен соң ел-жұрт үйлеріне қайтады. Хан: «Жауды кім жеңді?» — деп сұрағанда, жұрт: «Керуеннен келген бір адам жеңді», — деп жындыны меңзейді.

Марапат пен қайшылық: той, неке және түсінбеушілік

Хан жындыны алдырып, қырық күн той, отыз күн ойын жасап, қызын соған қосады. Алайда түнде жеңгелері хан қызын күйеуінің қасына әкелгенде, жынды оған жоламайды. Ертеңіне де солай болады. Ханның қызы мұны «мені менсінбеді» деп қабылдап, ашуланады.

Үшінші күні қыз өзі жақындап, жындының етігін шешпек болып отыра бергенде, жынды оны бір теуіп жіберіп, тісін сындырады. Қыз жылап әкесіне барады.

Ақылдың үстемдігі: ажалдан арашалап қалған сөз

Жендеттер жындыны дарға алып бара жатқанда, Қыдыр мен Бақ бұл жолы ара түсе алмайтынын сезген Ақыл оның басына кіреді. Ақыл енген сәтте жынды айналасына қарап, өзіне ажал әзір тұрғанын түсінеді.

«Мыналарың қалай?» — деп сұрайды ол. Жендеттер: «Хан сені дарға асуға бұйырды», — дейді. Сонда жынды: «Мені ханға апарыңдар», — деп талап етеді. Олар сөзін тыңдап, қайтадан хан алдына алып келеді.

Жындының уәжі

Хан жындының тапқыр жауабына разы болып, оны өлімнен босатады да, қызын қайта қосады. Осылайша, Қыдыр мен Бақтың алдында Ақылдың күші басым түседі: адамды мұратқа жеткізетін де, қауіптен құтқаратын да — ақыл екені аңғарылады.