Азудың оңай құтылуының себебі
Патшаның мұңы және орындалған тілек
Ерте заманда бір патша өмір сүріпті. Қисапсыз байлығы болса да, қабағының астынан мұң байқалып тұрады екен. Себебі оның перзенті болмапты.
Бір күні жұбайы жыланның тіліне жерік болғанын айтады. Патша бұл сөзді бұрын қанша жалынса да ести алмағандай, жүрегі жарыла қуанып, жарлық жариялайды:
«Кімде-кім жарымның жерік асы — жыланның тілін әкеліп берсе, соған жалғыз қарындасымды қосып, күйеу бала етемін. Бірақ тіл Сахарадағы жыландар ордасының патшасы — атақты Афита-Әбжыланның тілі болуы тиіс».
Үмітсіз — шайтан демекші, байлыққа да, сұлу ханшайымға да қызыққандар Сахараға жол тартады. Солардың ішінде қалада тұратын бір саудагердің Азу есімді баласы да болады.
Азу дүниеге келгенде жылан терісін жамыла туыпты. Ол өз терісінің пайдасын көріп, әрі сынамақ болып, жыландар ордасына үмітпен аттанады.
Сахара жолы: үміткерлердің ізі
Жолда Азу әр жерде шашылған адам сүйектеріне қайта-қайта көзі түседі. «Бұлар да мен сияқты үміткерлер шығар» деп топшылайды. Сонда ғана өзінің аман қалғаны терісінің арқасы екенін түсінеді.
Көп қиындық көріп, ақыры Сахараға жетеді. Ордаға келген соң жыландармен тез тіл табысады.
Аспазшылық — аман қалудың кілті
Бірде жыландар патшасы тағамды өте жақсы дайындайтын аспаз керегін жариялайды. Сынға түскендердің ішінен Азу озып шығады.
Ол қолынан келген өнерінің бәрін салып, аз уақыттың ішінде Афита-Әбжыланның жақсы көретін жақынына айналады.
Құпия сақина және тәуекел
Әңгіме арасында Азу бір аса маңызды құпияны біліп алады: жыландар патшасының жаны қолындағы сақинада екен. Мұны Афита-Әбжылан масаңдау кезінде айтып қояды.
Бір күні Азу тәтті тағам әзірлеп, оған ұйықтататын дәрі қосады да, патшаға жегізеді. Афита-Әбжылан қатты ұйқыға кеткенде, Азу сақинаны алып, қақ бөледі.
Содан кейін жыланның тілін кесіп алып, түн қараңғылығымен тайып отырады. Таң ата бұл оқиғаны бір-ақ білген жыландар іздесе де таба алмай қалады.
Азудың құтылуы
Азудың оңай құтылуының сыры — Сахарадан шыққан соң, ол адам қалпына қайта ауыса алады екен.
Оралған олжа, туған мұрагер
Еліне аман-есен оралған Азу патшаға жыланның тілін әкеліп береді де, патшаның қарындасына үйленеді.
Жерік асын жеген патша жарының көңілі судай тасып, айы-күні жетіп ұл туады. Ұлан-асыр той жасалады.
Кек жолы: жыландардың қаһары
«Той десе, қу бас домалайды» демекші, бұл тойға баяғыда Азуды іздеп жүрген бір жылан да келіпті. Ол Азуды иісінен танып қалып, санын бір-ақ соғады да, ішіне кек түйіп ордасына қайтады.
Жаңалықты естіген жыландар ашуға булығып, адамзаттан кек алуға бел байлайды: улы тілімен зиян келтіріп, ұрпақты кеселге ұшыратпақ болады.
Флита-Әбжыланның серті
Афита-Әбжыланның жұбайы Флита-Әбжылан қатты ашуланып, Азуды өзі барып өлтіретінін мәлімдейді.
Афита-Әбжылан дүние салғанда ол қасында бола алмапты: алысқа қонаққа кеткен екен. Біраз уақыттан кейін Флита-Әбжылан патшалыққа келеді де, кек соңына түседі.
Бесіктегі бала және ананың жанайқайы
Флита-Әбжылан Азуды іздеп жүріп, бір үйдің түндігінен сығалап қараса, бесікте жатқан жас баланы көреді. Бұл — жаңа туған нәресте, патшаның мұрагері еді.
Бар ашуын осы баладан алмақ болып бекінген жылан үйде жан жоқ сәтті пайдаланып, түндіктен түседі. Балаға енді жақындай бергенде, есіктен бір әйел кіріп келеді. Жылан сасқалақтап қалады.
Ал ана жүрегі су ете түсіп, тілегі күрмеліп:
«О, Құдайым! Жалғыз сәбиімді ажалға қалай қиям? Оны босанарда жыланның тіліне жерік болып едім, енді ажалы да сол жылан тілінен болмақ па? Жо-жоқ, құтқара көр!»
Сүттің қасиеті: удың қайтуы
Сол сәтте әйелдің есіне ошақтағы сүт түседі. Ол қазанға ұмтылып, сүтті жыланға көрсетіп тұрып, жан даусымен былай дейді:
«О, Әбжылан! Жалғызымa қиянат жасама! Жүрегім сезеді — сен кек алмақсың. Баламды саған бермеймін. Болмаса мені шақ: мен де анамын, ана сүтінен жаралғанмын. Бала да, жан-жануар да ана сүтінен нәр алады. Сен де біз сияқты ана сүтін емдің. Тіршілік иесінің нәрі — сүт. Ол қасиетті, қастерлі. Оны Алла тағалам сыйға тартқан. «Ақты жерге төкпе» деуі сондықтан. Ал мен сол сүтті сенің басыңа төгемін — тек балам үшін, жалғызымның өмірі үшін ғана салттан аттаймын. О, Әбжылан, опасыз! Сенің уың осы сүт арқылы құдіретінен айырылсын! О, Жаратушым, тілегімді қабыл ет!»
Осылай деп еңіреп тұрып, ол сүтті жыланға шашып жібереді. Сол сәтте, шынында да, жылан бар айбарынан айырылады: сүттің қасиетті күші оның уын да, сұсын да қайтарып тастайды.
Жылан есеңгіреп тұрып-тұрып, есіктен шығып кетеді.
Аңыздың түйіні
Міне, содан бері жылан атаулы сүтті көрсе айбарынан айырылады деседі. Жылан үйге кіре қалса, басына ақ құйса сытылып шығып кететіні де — сол көне нанымнан қалған белгі екен.