Мағжан Жұмабаев туралы
Мағжан — қазақ поэзиясының шолпан жұлдызы
Мағжан Жұмабаев (1893–1938) — қазақ поэзиясындағы ең жарық әрі бірегей тұлғалардың бірі. Ол артына өшпес рухани мұра қалдырып, шығармашылығымен мәңгілік ескерткіш тұрғызды. Ұзақ жылдар бойы есімі мен еңбегін атауға тыйым салынған кезеңдерден кейін, халқы ұлы ақынымен қайта қауышып, оның сөз өнеріндегі биік болмысын жаңадан таныды.
Туған жері мен алғашқы білім баспалдақтары
Отбасы тәрбиесі
Мағжанның туған-өскен жері — Солтүстік Қазақстан облысының қазіргі Булаев ауданы. Әкесі Бекен — көзі ашық, өжет, қайратты, парасатты адам болған; ұзақ жылдар болыс қызметін атқарған. Ол ауылында мектеп ашып, мұғалім ұстап, балаларын оқытуға айрықша көңіл бөледі.
Алғашқы мектеп және Шығыс әдебиеті
Сол мектепте патша әскерінен қашып жүрген, білімді башқұрт жігіті Ажиетдин Ақанов мұғалім болып жұмыс істеген. Зерек Мағжан төрт жасынан-ақ осы мектептің табалдырығын аттап, хат танып, Шығыс әдебиетімен алғаш танысады. Қолына түскен қисса-дастандарды құныға оқып, кейін Фирдоуси, Сағди, Ғафиз, Омар Хаям сияқты даналардың туындыларын түпнұсқадан оқып-үйренуге талпынады.
Ізденіс жолы: медресе, ұстаздар, жаңа көкжиек
Қызылжар медресесі
Білімге ынталы Мағжанды әкесі Қызылжардағы медресеге оқуға береді. Мұнда ол шығыс тілдерін меңгеріп, сол тілдердегі әдебиетке терең ден қояды. Дәл осы кезеңде оның ақындық таланты айқын көріне бастайды. Сонымен бірге, 1909 жылы Петербургте жарық көрген Абай өлеңдерін оқып, одан рухани қуат алады.
Уфадағы «Ғалия» медресесі
Мағжан оқуын Уфадағы «Ғалия» медресесінде жалғастырады. Бұл ортада татардың классик жазушысы Ғалымжан Ибрагимов дәріс оқыған. Сол жылдары мұнда көптеген қазақ жастары білім алған, олардың ішінде Бейімбет Майлин де бар еді. Ұстазы Ғалымжан Ибрагимов Мағжанның қабілетін танып, оның өлеңдерінің Қазанда Кәрімовтар баспаханасынан алғаш жарық көруіне қолдау көрсетеді әрі білімін жалғастыруына бағыт береді.
Еуропалық білім және аударма кеңістігі
Омбы семинариясы
Орыс және Еуропа мәдениетін тереңірек тануды мақсат еткен Мағжан Омбыдағы мұғалімдер семинариясына оқуға түседі. Осы оқу орнында ол Сәкен Сейфуллинмен алғаш танысады. Семинарияны алтын медальмен аяқтаған Мағжан ана тілінің байлығын жан-жақты игеріп қана қоймай, орыс тілін де жетік меңгереді.
Әлем әдебиетімен сабақтастық
Осы білімнің арқасында ол Пушкин, Лермонтов, Горький, Байрон, Гете және басқа да орыс пен Батыс ақын-жазушыларының шығармаларымен танысып, таңдаулы туындыларын қазақ тіліне аударып, халық игілігіне айналдырды.
Поэзиясының болмысы: лирика мен ел тағдыры
Қоғамдық үн және азаматтық тақырып
Мағжанның бүкіл ғұмыры — оның поэзиясында. Ол ел ішіндегі әлеуметтік, қоғамдық өмірге белсене араласып, заман тынысына ақындық үн қосып отырды. Ақын өлеңдерінің өзегі көбіне халқының, ел-жұртының тағдырына арналды.
Сыршыл лирика және романтикалық асқақтық
Мағжан — сыршыл лирик. Оның лирикалық өлеңдері романтикалық асқақ сезіммен өріліп, жанды тербететін нәзік өрнегімен ерекшеленеді. Тақырып аясы кең: туған жер, ата мекен, халық тағдыры, ар-адамгершілік, шынайы махаббат және басқа да мәңгілік құндылықтар.
Эпикалық поэмалар және «Батыр Баян» рухы
Поэмалары
Мағжан — эпик ақын. Оның қаламынан «Батыр Баян», «Қорқыт», «Жүсіпхан» сияқты поэмалар туды. Бұл шығармаларда тарихи жады, ұлттық мінез, рух пен идея бір арнаға тоғысады.
«Батыр Баян»: елдік сезімнің поэтикалық айғағы
«Батыр Баян» поэмасында ақын өз халқына, Алашына деген суымас перзенттік жүрегінің ыстық сезімін шынайы өлең өрнегіне айналдырған. Халқымыздың ер жүрек перзенттерінің бірі — батыр Баян. Поэма «алашым» деп еңіреп, «майданда жолбарыстай» ерлік көрсеткен аруақты көкжал батырға арналған.
Түйін
Мағжан Жұмабаев — Шығыс пен Батыстың әдеби дәстүрін тоғыстырған, ұлттық сөз өнерін биікке көтерген, лирикасы мен эпикасы арқылы елдік мұратты жырлаған ұлы ақын.