Мал етінің құрамында адам организміне қажетті органикалық заттар түгелдей бар және ол оңай сіңімді күйінде кездеседі

Мал етінің құрамында адам организміне қажетті органикалық заттардың барлығы дерлік кездеседі және ол жеңіл сіңетін күйде болады. Сондықтан малдың еттілігін бағалау кезінде тек жалпы салмаққа ғана емес, ұшаның сапасына, қоректік құндылығына және өндірістік тиімділікке әсер ететін бірқатар көрсеткіштерге сүйенеді.

Малдың еттілігін бағалауда қолданылатын негізгі көрсеткіштер

тірілей салмағы;
сыртқы дене пішіні;
тәуліктік салмақ қосуы;
тез жетілгіштігі;
сойыс салмағы және оның шығымы;
ұша салмағы және оның шығымы;
ұшаның морфологиялық құрамы;
етінің химиялық және биологиялық құрамы;
еттілік коэффициенті;
азықты өтеу қабілеті (тиімділігі), т.б.

6.1. Нақтылы ет өнімі және ұша құрамы

Малдың нақтылы ет өнімі негізінен сойғаннан кейін алынған ұшаның салмағымен және оның сапалық көрсеткіштерімен сипатталады. Ұша құрамына қоректік қасиеті әртүрлі ет, май, сүйек, дәнекер тіндер, сондай-ақ шеміршек пен сіңірлер кіреді.

Қоректілікке әсер ететін негізгі қағида

Ұшада сүйек пен шеміршек аз, ал майлы және сапалы ет үлесі көп болған сайын, оның қоректілігі жоғарылап, нәрлілігі мен сіңімділігі артады.

Малдың еттілік қасиеттері тірі кезінде де, сойылғаннан кейін де тексеріліп бағаланады. Алайда тірі кезіндегі әдістер көбіне сапаны жобалап қана көрсетеді; шынайы, нақтылы қорытынды көбіне мал сойылғаннан кейін ғана жасалады.

Тірі кезіндегі бағалау тәсілдері

ауық-ауық салмағын өлшеп, деректер бойынша тәуліктік салмақ қосуын есептеу;
сыртқы пішіні мен дене бітіміне қарап көзбен бағалау;
өлшеулер арқылы бағалау: дене биіктігі, тұрқының ұзындығы, кеуде орамы, кеуденің жалпақтығы мен кеңдігі, бөксе орамы;
қоңдылығын қолмен ұстап бағалау (май жиналатын тұстарын тексеру).

Қоңдылықты бағалау қай тұстар арқылы жүргізіледі?

Қоңдылықты бағалағанда май жиналатын мүшелерге ерекше мән беріледі: құйрық түбі, төс, шап, бел, арқа, мықын және қабырға тұстары. Бұл аймақтар қолмен ұстап көріліп, май қабатының деңгейі мен біркелкілігі бағаланады.

Қазіргі тәжірибеде қоңдылықты, май мен ет қабатының қалыңдығын өлшеу үшін батареямен жұмыс істейтін лиметр және полномиометр сияқты құралдар қолданылады. Болашағы ең зор бағыт — ультрадыбысқа негізделген әдістер. Тәжірибеде Дон-2, ТУК-2, ОУ УКН-5, УЗБЛ-2 маркалы құралдар жиі пайдаланылады.

6.2. Сойыс салмағы, сойыс шығымы және ет түсімі

Сойыс салмағына сойылған малдың қаны толық ағызылып, басы, терісі, құйрығы, өкпе-бауыры, ішек-қарны және сирақтары алынып тасталғаннан кейін қалған таза ұша (ет) мен май кіреді.

Негізгі анықтамалар

Сойыс салмақ шығымы: Сойыс салмағының малды сояр алдындағы тірілей салмаққа пайыздық қатынасы.
Ет түсімі (шығым): Таза еттің сояр алдындағы салмаққа қатынасы.

Ұша сапасы қалай бағаланады?

ұша салмағы мен сыртқы түрі;
ет, сүйек және шеміршек арақатынасы;
етінің химиялық және биологиялық құрамы.

6.3. Еттілік коэффициенті және тұқымдар бойынша айырмашылық

Малдың еттілігін сипаттауда еттілік коэффициенті қолданылады. Оны анықтау үшін сұрпы етінің салмағы сүйек пен шеміршек салмағына бөлінеді. Коэффициент жоғары болған сайын ұшадағы ет үлесі басым екенін көрсетеді.

Сойыс шығымының тұқымдық ерекшелігі (мысал)

Етті бағыттағы ірі қарада сойыс шығымы 68–70%-ке дейін;
Сүтті-етті тұқымдарда 55–60%;
Таза сүтті тұқымдарда 45–60%.

6.4. Азықты өтеу қабілеті (тиімділік)

Малдың азықты өтеу қабілеті — салмақтың әрбір қосылған килограмына жұмсалған жем-шөп мөлшерімен бағаланады. Бұл көрсеткіш әдетте азық өлшемі (к.ед.) арқылы есептеледі: көрсеткіш төмен болған сайын, өсіру тиімділігі жоғары болады.

XIV тапсырма (есептік жұмыс)

11-кестеде берілген көрсеткіштерді пайдаланып, қара-ала сиыр тұқымының өгізшелері әртүрлі деңгейде азықтандырылғанда алынатын нәтижелерді анықтау қажет:

сойыс салмағы;
сойыс шығымы;
сұрпы ет-майының шығымы;
сүйек пен шеміршек шығымы;
еттілік коэффициенті;
азықты өтеу қабілеті.

Қорытынды мақсат — әртүрлі азықтандыру деңгейлерінде қара-ала тұқымды өгізшелерді ет өнімі үшін ең ұтымды өсіру тәсілін анықтау.

Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы.