Қандай ұлы князь дейді бір ауыздан
Ертеде мейірімсіз, тәкаппар бір князь өмір сүріпті. Оның бар ойы — жер жүзін жалғыз өзі бағындырып, «ашсам алақанымда, жұмсам жұдырығымда» ұстау екен. Сөйтіп ол көршілес елдерді бірінен кейін бірін басып алып, әскері жүрген жердің бәрін ойранға айналдырады: егінді таптайды, шаруалардың үйлерін өртейді. Өрттің қызыл жалыны айналасындағылардың бәрін жалмап, ағашты алқаптарды тып-типыл етеді; жеміс-жидек бұтақта салбырап тұрған күйі күйіп қалады.
Зұлымдықтың ізі
Жөргектегі баласын бауырына қысқан байғұс ана тығылатын жер таппай, жанып жатқан үйдің қабырғасына тасаланады. Бірақ тіміскілеген әскер оны да тауып алып, ойына келгенін істейді. Жауыз күш зұлымдықтан басқаға тоқтамайды.
Ал мейірімсіз князь үшін мұның бәрі аз көрінеді — не әбден үйреншікті іске айналғандай. Күн өткен сайын оның айбары артып, атын естігеннің зәре-құты қашады; қандай әрекетке барса да, жолы болып тұрады.
Жаулап алған қалаларынан ол қазына-байлықты, асыл бұйымдар мен алтынды керуен-керуен тасытады. Өз шаһары қазына-мүліктің астында қалады: мұндай теңдессіз байлық дүние жүзінде сирек. Ол тамаша сарайлар, шіркеулер мен мұнаралар, ғажайып ғимараттар, әсем қақпалар салдыруға жарлық береді. Керемет қорғандарды көрген жұрт тамсанып: «Қандай ұлы князь!» — деп бір ауыздан мақтайды.
Даңқ пен үнсіздік
Бірақ оның жат елдердегі сұмдықтары туралы ешкім ойланбайды; тапталған, тоналған, өртенген қалалардың көз жасы мен зары естілмейді. Ұшан-теңіз байлығы мен ғажайып құрылыстарына марқайған князьдің өзі де: «Мен қандай ұлымын!» — деп масаттанады.
Дегенмен, оған бұл да аз. «Әлі де үстемелей түссем! Әлемде ешкімнің байлығы менімен тең болмасын, мен бәрінен биік тұруым керек», — деп ойлайды. Сөйтіп тағы да жорыққа аттанып, маңайындағы елдің бәрін қол астына қаратады.
Келе-келе ол қолға түскен тұтқын патшаларды алтын шынжырмен кісендеп, дөңгелекке байлатып қояды. Өзі дастарқан басына отырғанда, тұтқындар князь бен күтушілерінің аяғының астында өздеріне лақтырылған қиқымға таласуға тиіс болады.
Астамшылық шегі
Қаһарлы князь енді хан сарайында да, алаңдарда да өзіне ескерткіш қойғызбақ болады. Тіпті құдайға мінәжат қылатын үлкен ордадағы тәңір бейнесінің тура алдына да мүсінін тұрғызғысы келеді. Бірақ діндарлар: «Князь, сен ұлысың, бірақ Құдай сенен де биік. Біз бұған бара алмаймыз» — дейді.
Сонда қаһарына мінген князь: «Жарайды. Ендеше мен Құдайдың өзін күл етемін», — деп, шексіз астамшылыққа бой алдырады.
Аспанға ұмтылған кеме
Князь аспанда ұшатын кеме жасауды бұйырады. Кеме айрықша сәнмен құрастырылып, тоты құстың құйрығындай құбылған түстермен өрнектеледі; мың-сан «көз» орнатылады — шын мәнінде, бұлар мылтықтың үңірейген аузы еді. Князь кемеге мінеді: бір серіппені басса жеткілікті — әр мылтықтан ажал отын себелеп, мыңдаған оқ атылып, сол сәтте қайта оқталып тұрады.
Кемеге жүз дауылпаз қыран жегіледі. Олар кемені қауырсын құрлы көрмей, шарықтатып аспанға көтеріп, күнге қарай зымыратады. Жер төменде әрең көрінеді: тау мен орман әуелі жыртылған аңыздай қатпар-қатпар болып шалынса, біртіндеп картадағы теңбілге айналып, ақыры қалың бұлт-тұманға сіңіп, көзден ғайып болады.
Бір тамшы
Сонда Құдай өзінің сансыз періштелерінің бірін жібереді. Қаһарлы князь оны бұршақтай жауған оқпен қарсы алады. Алайда қас алмастай жарқылдаған періштенің қанатына оқ дарымайды: ол тайқып ұшып түсіп отырады. Тек аппақ қауырсынынан бір тамшы қан шығып, дәл князь отырған кемеге тамады.
Қанның әлгі бір тамшысы ағашқа сіңіп, тереңге тарайды. Сол-ақ екен кеме түбіне мыңдаған пұт қорғасын құйғандай ауырлап, төмен қарай құлдилай жөнеледі.
Кеме адам айтқысыз жылдамдықпен төмен зымырайды. Қырандардың қанаттары қайырылып, сынып жатады. Екпіннен тұрған желден князьдің құлағы тұнады. Өзі өртеген қалалардың түтінінен құралған бұлттар жан-жағынан қаумалап, бірде ысқырып-ысылдаған алапат айдаһардай, бірде тау-тасты жапырып, аузынан от бүркіген пәледей төніп келеді. Қорқыныш пен үрейден князь кеме түбінде шалажансар күйде дәрменсіз жатады. Ақыры кеме орманның қалың бұтағына тіреліп тоқтайды.
Қайта өршіген кек
«Мен Құдайды жеңемін!» — дейді князь. «Жеңемін деп ант бердім, қалайда орындаймын!» Ол жаңа ауа кемелерін жасауды қайта бұйырады. Бұл кемені жеті жыл жасайды.
Аспан астындағы «ғаламат айқасқа» дайындалған князь қару-жарағын найзағай оғына суартып, өзі жаулап алған ұлан-байтақ өлкенің түкпір-түкпірінен әскер алдыртады. Жер қайысқан, ұшы-қиыры жоқ қалың қол жиналып, әмір күтіп тізіледі. Князь болса кемесіне бет алады.
Шіркейден болған күйреу
Дәл сол сәтте Құдай оған зауал етіп бір үйір маса жібереді — бар болғаны кішкентай ғана үйір шіркей. Шіркейлер князьді айнала қоршап ызылдап, бетін де, қолын да қайта-қайта шағады. Ол ашудан қылышын суырып алып, оңды-солды сермейді, бірақ ауаны ғана тіліп, бір де біріне дарыта алмайды.
Сонда ол үйден бағалы кілемдерді алдырып, «бір де бір маса кірмесін» деп өзін басынан аяғына дейін орап тастауды бұйырады. Жарлық орындалады. Алайда бір шіркей ебін тауып, ең астыңғы кілемнің ішіне кіріп кетеді де, жорғалап барып князьдің құлағын шағады.
Күлкіге қалған айбар
Сол мезет князьдің қанына от түскендей, денесін күйдіріп өткендей болады: у миына бір-ақ шығады. Ол арпалысып, кілемнің бәрін тас-талқан етіп шешеді; үстіндегі киімін жұлқып жыртып, сыпырып тастайды. Лыпасыз аласұрып, қалшылдап тұрған князьдің абыройы өз әскерінің алдында айран-асыр төгіледі.
Ал жер қайысқан қалың қол «Құдайды құл етемін» деп жүргенде, шіркейден жеңілген ессіз князьдің бұл қылығын келемеждейді.