Мұнай - көмірсутектер қоспасы болатын, жанатын майлы сұйықтық
Мұнай: құрамы, қасиеттері және маңызы
Мұнай — көмірсутектер қоспасынан тұратын жанатын, майлы сұйықтық. Ол көбіне қызыл-қоңыр, қою қоңыр немесе қара түске жақын болып келеді; кейде әлсіз жасыл-сары, тіпті түссіз түрлері де кездеседі. Мұнайдың өзіне тән иісі бар және жер қойнауындағы тұнбалық қабаттарда жиналады. Ол — пайдалы қазбалардың ең маңызды түрлерінің бірі.
Негізгі тезис
Мұнайдың құндылығы оның көп құрамдылығында және өңдеу арқылы мыңдаған өнімге айналу мүмкіндігінде.
Құрамы және көмірсутектер класы
Мұнай негізінен көмірсутектерден тұрады (шамамен 85%-ға дейін). Көмірсутектер құрамы бойынша бірнеше топқа бөлінеді:
- Метанды қатар (алкандар)
- Нафтенді қатар (циклдік көмірсутектер)
- Ароматты (хош иісті) қатар
Сонымен қатар мұнай құрамында оттегі, азот, күкірт, асфальтты шайырлар және басқа да қосылыстар кездеседі. Мұнайдың түсі мен қасиеттері көбіне осы құрамдық айырмашылықтарға тәуелді. Мысалы, Әзірбайжандағы Сураханы алқабында ақшыл түсті мұнай өндіріледі.
Физикалық қасиеттері
Тығыздығы
Мұнай судан жеңіл: меншікті салмағы шамамен 0,65–0,95 г/см³. Тығыздығына қарай мұнай жеңіл және ауыр болып бөлінеді. Жеңіл мұнайға тығыздығы 0,9 г/см³-тен төмен түрлері жатады.
Қайнау температурасы
Мұнайдың тығыздығы артқан сайын оның қайнау температурасы да жоғарылай береді.
Электр өткізгіштігі
Мұнай электр тогын өте нашар өткізеді, сондықтан кейбір салаларда оқшаулағыш (изолятор) ретінде қолданылады.
Ерігіштігі
Мұнай суда ерімейді, бірақ бензин, хлороформ, эфир сияқты кейбір органикалық еріткіштерде ери алады.
Жылу бөлгіштік қабілеті
Мұнай — жоғары жылу беретін отын. Оның жылу бөлгіштік қабілеті шамамен 10 400–11 000 ккал/кг. Энергетикалық тиімділігі бойынша 1 тонна мұнай шамамен 3 тонна көмірдің, 1,3 тонна антрациттің немесе 3,3 тонна шымтезектің жануына тең деп бағаланады.
Өңдеу өнімдері: күнделікті өмірдегі мұнай
Бүгінде мұнайдан халық шаруашылығына қажетті екі мыңнан астам өнім алынады. Олардың қатарына жанармай түрлері ғана емес, тұрмыстық және өнеркәсіптік материалдар да кіреді:
- Бензин
- Керосин
- Лигроин
- Парафин
- Пластмасса
- Дәрі-дәрмектер
- Иіссу және косметика
- Кремдер
- Машина дөңгелектері (резеңке өнімдері)
Дереккөз: http://www.shygarma2038-oil.html