ВЕГЕТАТИВТІК НЕРВ ЖҮЙЕСІНІҢ БҰЗЫЛЫСТАРЫ
Вегетативтік нерв жүйесінің бұзылыстары
Вегетативтік нерв жүйесі симпатикалық және парасимпатикалық бөліктерден тұрады. Бұл жүйе ішкі ағзалардың қызметін нәзік реттеп, жүрек соғысы, қан тамырларының тонусы, тыныс алу, ас қорыту, тер шығару және зәр шығару сияқты үдерістердің тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Симпатикалық бөлім
Симпатикалық нервтер омыртқа жотасының бойында орналасқан тораптардан басталады. Бұл тораптардың жасушаларына жұлынның кеуде және бел бөлімдеріндегі нейрондардан талшықтар келеді.
Парасимпатикалық бөлім
Парасимпатикалық нервтердің орталықтары ми бағанасында және жұлынның сегізкөз бөлімінде орналасады.
Ішкі ағзалардың екіжақты жүйкеленуі
Симпатикалық тораптардан және парасимпатикалық орталықтардан шыққан аксондар ішкі ағзаларға жетіп, олардың жанындағы немесе ішіндегі тораптармен синапстық байланыс түзеді. Ішкі ағзаларға көбіне қарама-қарсы әсер ететін әрі симпатикалық, әрі парасимпатикалық нервтер келеді. Осы тепе-теңдік ағзалардың қалыпты қызметін сақтауға көмектеседі.
Орталық байланыстар және зақымдану салдары
Вегетативтік рефлекстердің доғалары жұлында, сопақша мида және ортаңғы мида түйіседі. Сондықтан орталық нерв жүйесінің осы бөліктеріндегі бұзылыстар ішкі ағзалардың қызметінің өзгерістеріне әкелуі мүмкін.
Жұлынның үзілуі
- Қимыл-қозғалыс әрекеттерінің айқын бұзылыстары
- Артериялық қан қысымының күрт төмендеуі
- Жылу реттелуінің және тер шығарудың бұзылыстары
- Үлкен және кіші дәрет шығарудың бұзылыстары
Сопақша мидың бұзылыстары
- Көзден жас ағуының өзгеруі
- Сілекей бөлінуінің бұзылысы
- Ұйқы безі мен асқазан сөлдерінің бөлінуінің бұзылысы
- Тыныс алу және қан тамырларының қимылдық орталықтары қызметінің өзгеруі
Сегізкөз бөліміндегі парасимпатикалық орталықтардың зақымдануы
Мұндай бұзылыс көбіне жарақаттан немесе осы аймақта өспенің өсуінен байқалады. Соның салдарынан:
- зәр шығарудың бұзылыстары,
- үлкен дәретке байланысты бұзылыстар,
- жыныстық қызметтің бұзылыстары
Вегетативтік невроздар
Вегетативтік жүйкеленудің бұзылыстары кең таралған дерттерге жатады. Көп жағдайда симпатикалық және парасимпатикалық жүйелердің өзгерістері бірге жүреді: нервтердің қозғыштығы айқын және ұзақ уақытқа жоғарылайды. Нәтижесінде жүрек ырғағы мен соғу жиілігі бұзылып, қан тамырларының тонусы өзгеруі мүмкін.
Қан қысымының өзгерістері
Кейбір адамдарда артериялық гипертензия, кейбіреулерінде гипотензия байқалады. Ал бірқатарында артериялық қысым өте құбылмалы болып, бірде жоғарылап, бірде төмендеп кетуі мүмкін. Мұндай жағдай қан тамырлық дистония деп аталады.
Тер шығару және тері реакциялары
- Бірде бұрқ етіп қатты терлеу
- Бірде, керісінше, терінің құрғауы
- Ақ немесе қызыл дермографизм
Ас қорыту бұзылыстары
Вегетативтік невроздар кезінде ас қорыту жүйесі тарапынан да өзгерістер байқалады: іш өту, іш кебу, іштің жүрмеуі сияқты бұзылыстар дамуы мүмкін.