Ферғана көтерілісі - 1875 жылғы жазда Ферғана өңірінде Ресейдің отаршылдық саясатына қарсы бағытталған халық қозғалысы
Ферғана көтерілісі
Ферғана көтерілісі — 1875 жылғы жазда Ферғана өңірінде Ресейдің отаршылдық саясатына қарсы бағытталған халық қозғалысы. Оған Қоқан хандығының соңғы билеушісі Полат хан басшылық етті.
Үгіт-насихат және ықпал ету
Полат хан көтеріліске бүкіл Түркістан өлкесі халқын тартуды көздеп, сенімді өкілдері арқылы жедел үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді.
Қатысушылар құрамы
Нәтижесінде Ферғанадағы өзбектермен бірге қырғыздар, сондай-ақ Шымкент пен Әулиеата аймағындағы қазақтар да көтеріліске қатысуға ниет білдірді.
Қазақ жасақтарының қосылуы
Қазақтар қырғыздың солты және сарбағыш руларымен бірігіп, өздерінің қолбасшысы ретінде Қожа датқаны тағайындады. Осыдан кейін олар Полат ханның жасағына келіп қосылды.
Көтерілістің ауқымы
Көтерілісшілердің жалпы саны 50 мың адамнан асты.
Басты тактика
Әскери бекіністерге жиі шабуыл
Жазалаушы отрядтардың жіберілуі
Түркістан өлкесінің генерал-губернаторы көтерілісті басу үшін Ферғана өңіріне Ташкенттен генерал Головачев пен полковник Скоблев бастаған жазалаушы отрядтарды аттандырды.
Махрам маңындағы шешуші шайқас
22 тамызда Махрам елді мекенінің маңында 2500 адамнан тұратын жазалаушы күштер көтерілісшілермен шешуші шайқасқа кірісті. Қару-жарағы нашар көтерілісшілер жеңіліске ұшырап, шамамен 1200 адамынан айырылды.
Шығын
- Көтерілісшілер
- ~1200 адам
- Жазалаушылар
- 6 адам
Шегіну және қарсылықтың жалғасуы
Шайқастан кейін көтерілісшілер оңтүстікке қарай шегініп, тау шатқалдарын паналады. Сол жерден олар орыс әскерлеріне тұтқиылдан шабуыл жасап, қарсылықты біраз уақытқа дейін жалғастырды.
Қорытынды және тарихи мәні
Алайда көп ұзамай көтеріліс бәсеңдеп, тоқтатылды. Дегенмен бұл Ферғана өңірінің отаршылдық саясатқа біржола мойынсұнуын білдірмеді: өңірде осындай кезекті ірі көтеріліс 1898 жылы қайтадан орын алды.
Түйін
-
1875 жылғы көтеріліс Ферғанада отаршылдыққа қарсы кең ауқымды халықтық қарсылыққа айналды.
-
Қозғалысқа өңірдің әртүрлі этностық топтары қатысып, біріккен жасақтар құрылды.
-
Жеңіліске қарамастан, қарсыласу дәстүрі сақталып, 1898 жылғы жаңа көтеріліске ұласты.