Қазақша рефераттар

Денервациялық синдром

Нерв жүйесі бұзылыстарының жалпы көріністері

Нерв жүйесінің бұзылыстары көбіне тежелудің тапшылығымен, денервациялық және деафферентациялық синдромдармен, сондай-ақ нервтердің нәрленістік (трофикалық) қызметтерінің өзгерістерімен көрінеді.

1

Тежелудің тапшылығы

Нерв жүйесінің қызметі екі қарама-қарсы үрдіспен — қозу және тежелумен — қамтамасыз етіледі. Қалыпты жағдайда ОЖЖ-нің жоғары бөліктері төменгі бөлімдерге, сондай-ақ жүйкеленетін ағзалар мен тіндерге тежеуші ықпал жасап тұрады.

Дерт туындататын әсерлерге тежелу механизмдері өте сезімтал болғандықтан, ОЖЖ-де ең алдымен тежелу үрдістері бұзылады. Нәтижесінде қалыпты тежелудің тапшылығы дамып, патологиялық күшейген қозу ошақтары пайда болады.

Клиникалық мысалдар

  • Мидың сыртқы қыртысы зақымданғанда (мысалы, инсульт кезінде) оның тежеуші ықпалы әлсіреп, жұлын орталықтары бақылаудан «шығып кетуі» мүмкін. Соның салдарынан қолдың бүгіліп, аяқ еттерінің жазылып-жиырылып қалуымен сипатталатын Вернике—Манн кейпі байқалады.
  • Мидың жұлынға тежеуші әсері төмендегенде жұлын рефлекстері патологиялық түрде күшейіп, ересектерде әдетте кездеспейтін рефлекстер көрінуі мүмкін: Бабинский, ему және қармау рефлекстері. Бұл рефлекстер жаңа туған кезеңде қалыпты болуы ықтимал, ал кейін ОЖЖ жоғары бөлімдері жетілген сайын тежеледі.
  • Егер нейрондардың генетикалық реттелуі тежелуден шығып кетсе, жасуша мембранасында нейромедиаторларды қабылдайтын артық рецепторлар түзілуі мүмкін (мысалы, шизофрения, Гентингтон хореясы және т.б.). Мұндай рецепторлардың шамадан тыс қозуы сандырақ, елес, қимыл үйлесімінің бұзылыстары, кей бұлшықет топтарының сіресуі сияқты клиникалық көріністерге әкеледі.
2

Денервациялық синдром

Постсинапстық нейрондарда, сондай-ақ ағзалар мен тіндерде нерв әсері болмауынан туындайтын өзгерістердің жиынтығы денервациялық синдром деп аталады.

Бұл синдром кезінде бұлшықет талшықтары тұтасып бірігіп жиырылмай, керісінше жеке талшықтардың бытыраңқы жиырылулары байқалуы мүмкін.

3

Деафферентация

Ми нейронына шеткі тіндерден немесе шеткі нейрондардан түсетін серпіндер афференттік серпіндер деп аталады. Осы серпіндердің болмауы нейронның деафферентациясы деп сипатталады.

Себептері

  • Нерв жолдарының үзілуі.
  • Пресинапстық ұштардан нейромедиаторлардың бөлінуінің бұзылысы.
  • Постсинапстық рецепторлардың тежелуі (уыттар мен дәрілік заттардың әсерінен).

Салдары

  • Нейрондар тобы деңгейінде патологиялық күшейген қозу ошақтарының пайда болуы.
  • Көптеген сезімталдық түрлерінің жоғалуы кей науқастарда ұзақ ұйқыға (терең ұйқышылдыққа) әкелуі мүмкін.
4

Нервтік нәрленістің бұзылыстары: нейродистрофиялық үрдістер

Жасушаның нәрленісі (трофика; грекше trophē — «қоректену») — оның тіршілігін қамтамасыз ететін үрдістердің жиынтығы. Трофиканың бұзылысы дистрофия деп аталады және ол көптеген дерттерде кездеседі.

Трофогендер

Трофогендер — нерв жасушалары мен олар жүйкелендіретін ағзалар және тіндерге трофикалық (нәрленістік) әсер ететін заттар. Олар нейрондарда, шеткі тіндерде, глия және Шванн жасушаларында өндіріледі.

  • Трофогендік міндет атқаратын кейбір заттар қан сарысуындағы нәруыздар мен иммундық нәруыздардан тұруы мүмкін.
  • Кейбір гормондар да трофогендік әсер көрсете алады.
  • Нейрондардың тіршілігін сақтап, өсіп-жетілуіне ықпал ететін нервтердің өсу факторы трофогендер қатарына жатады.

Өсу факторлары әсіресе дамып келе жатқан организмнің нерв жүйесінде айқынырақ болады. Ересек организмде олардың түзілуі кей адамдарда әлсіреуі немесе тоқтауы мүмкін. Дегенмен, жарақаттан кейінгі нерв зақымдануларында трофогендердің түзілуі қайта белсенуі ықтимал.

Патологиялық трофогендер (патотрофогендер)

Кейбір жағдайларда патологиялық трофогендер өндіріледі. Олар патотрофогендер деп аталады және нысана-жасушаларда тұрақты патологиялық өзгерістер туындататын заттар болып саналады.

Мұндай заттар эпилепсияланған нейрондарда түзілуі мүмкін. Олар аксоплазмалық ағым арқылы басқа нейрондарға өтіп, соңғыларында тұрақты эпилепсиялық қасиетті қалыптастыруы ықтимал.

Қорытынды түйін

Нерв жүйесі бұзылыстарының жалпы көріністері көбіне тежеу мен қозу теңгерімінің бұзылуынан басталып, денервация және деафферентация арқылы нейрондардың патологиялық белсенділігіне ұласады. Сонымен қатар трофикалық реттелудің өзгерістері нейродистрофиялық үрдістерді тереңдетіп, ұзаққа созылатын тұрақты патологиялық күйдің қалыптасуына жағдай жасайды.