Анасын бала
Тәрбие сағатының тақырыбы: «СПИД — ғасыр уы»
Бұл тәрбие сағаты салауатты өмір салтын насихаттауға, зиянды әдеттердің алдын алуға және оқушылардың денсаулық туралы жауапкершілігін күшейтуге бағытталған.
Мақсаты
- Оқушыларды салауатты өмір сүруге тәрбиелеу.
- Шылым шегу, ішімдік, нашақорлық және СПИД/ЖҚТБ-ның адам ағзасына зиянды әсерін ашып көрсету.
- Осы зиянды әдеттердің салдарынан туындайтын аурулар туралы білімді толықтыру.
- Жеке таңдау мен азаматтық жауапкершілік мәдениетін орнықтыру.
Ұран
Ей, ұрпағым, есіңді жи, азбаңдар,
Қиыршық құмдай үгітіліп тозбаңдар.
Бойыңдағы қуатыңды жоғалтпай,
Жақсы үмітпен, сеніміңнен таймаңдар.
Салауатты өмір салтын сақтаңдар,
Болашаққа нық қадам бастаңдар!
Кіріспе
Елдің ұзақ мерзімді даму бағдарында халық денсаулығын сақтау — маңызды басымдықтардың бірі. Мемлекеттің негізгі міндеттерінің қатарында ұлт денсаулығын нығайту, адамның ақыл-ойын, қабілетін, өмір сүру сапасын дамыту бар.
Шығыстың ойшыл-ғалымы Әл-Фарабидің: «Жас жеткіншектеріңізді көрсетіңіз, мен сіздердің болашақтарыңызды айтып берейін» деген сөзі де болашағымыздың жастардың денсаулығы мен тәрбиесіне тікелей байланысты екенін аңғартады.
ХХІ ғасырдағы қоғам дені сау, рухани дүниесі бай, жаны мен тәні таза, танымдық белсенділігі жоғары, өздігінен білім алуға ынталы тұлғалардан құралуы тиіс. Сондықтан салауатты өмір салтын тұрақты әдетке айналдыру — әрқайсымыздың ортақ міндетіміз.
Деректер мен ойлантатын статистика
Шылым шегу
БАҚ деректеріне сүйенсек, республика бойынша ерлердің 57%-ы, жасөспірімдердің 40%-ы шылым шегеді.
Ішімдік
Ересектердің шамамен 55%-ы алкогольді үнемі қолданады деген мәлімет бар.
Нашақорлық және әлеуметтік салдар
Мектеп оқушыларының 29,5%-ы нашақорлыққа әуестенгені айтылған. Мұндай әлеуметтік дерттердің салдары — жетімдік, отбасылық күйзеліс, балалардың денсаулығына қауіп.
Ескерту: Бұл көрсеткіштер бастапқы мәтіндегі дереккөздерге сүйеніп берілді, нақты ресми статистикамен салыстырып тексеру ұсынылады.
Негізгі ой: зиянды әдеттердің зардабы
Темекі
Темекі — түрлі ауруларды туындататын, еңбекке қабілетті төмендететін және адам ағзасын біртіндеп әлсірететін зиянды әдет.
- Бронхит, өкпе аурулары, қатерлі ісік қаупін арттырады.
- Тәуелділік қалыптастырып, ерік-жігерді әлсіретеді.
Алкоголь
Алкогольді шамадан тыс қолдану ағзаны уландырады, жүйке жүйесіне ауыр салмақ түсіреді және өмір сапасын төмендетеді.
- Орталық жүйке жүйесінің қызметін бұзады.
- Өмірді қысқартуы мүмкін, отбасылық және әлеуметтік мәселелерді күшейтеді.
СПИД/ЖҚТБ
СПИД — жүре пайда болған иммунитет тапшылығы синдромы (ЖҚТБ). Бұл жағдайда ағзаның қорғаныс қабілеті әлсіреп, инфекцияларға қарсы тұру қиындайды. Мәтінде Қазақстан бойынша мыңдаған жағдай тіркелгені айтылады.
Маңыздысы: ЖҚТБ туралы ақпаратты сенімді медициналық дереккөздерден алып, алдын алу шараларын білу және ауру адамдарды кемсітпеу — мәдениетті қоғамның өлшемі.
Мемлекеттік деңгейдегі ұстаным
Қазақстанда салауатты өмір салтын қалыптастыру, зиянды әдеттердің алдын алу бағытындағы үгіт-насихатты күшейту қажеттігі туралы бастамалар көтерілгені аталады. Бұл мәселе әр мектепте, әр отбасында жүйелі талқылануы тиіс.
Жағдаят: сыныптағы адамгершілік таңдау
Топқа жаңа студент келді. Біраз уақыттан соң оның СПИД/ЖҚТБ-мен өмір сүретінін естідіңіз. Сіз бұл адаммен қарым-қатынасыңызды қалай құрар едіңіз? Қандай қолдау көрсетер едіңіз?
Қарым-қатынас қағидасы
Құрмет, әдеп, тең қарым-қатынас және ақпаратты дұрыс түсіну.
Қолдау
Оқшауламай, психологиялық демеу көрсету, қажет болса маман көмегіне бағыттау.
Мақал-мәтелдер: тәрбиенің қысқа да нұсқа тілі
- Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде.
- Ішпеген, шылым шекпеген, жасайды жылдар көптеген.
- Қайғы қартайтады, қуаныш марқайтады.
- Адам арақты ішеді, арақ ақылды ішеді.
- Жасында темекісін будақтатқан — қартайғанда күркілдеп сұлап жатқан.
- Арақ — ішіп ішіңе көшеді, ақыл — шөлмек ішіне түседі.
- Тыста ұзақ жүргенің — ұзақ өмір сүргенің.
- Ішпеген, шылым тартпаған — денсаулығын сақтаған.
Көрініс өзегі: «Жын мен Періште»
Қойылымда адамның ішкі таңдауы бейнеленеді: бір жағында — зиянды әдеттерге итермелейтін азғыру, екінші жағында — ар-ождан, ақыл және талап. Көрініс жасөспірімнің өз болашағына жауап беретінін еске салады.
Қатысушылар
Азғырудың үні
Арақ: «Ей, адамзат, неге жүрсің серіксіз? … Мен — шараппын. Жаза бассаң, сүрінсең, шақырмай-ақ жетіп келем».
Темекі: «Жас өмірің атқан таңдай болғанда жолыққам…»
Наша: «Есігіңді жиі қағып тұрдым…»
Ар-ожданның үні
Періште: «Жақын болма жаманға! Жалыныңды сөндіріп, жастығыңды күйдіріп, сезіміңді қорлатасың…»
Ақыл: «Мен қалғысам, тірліктің не мәні бар? … Жамандықтан күзетемін еліңді».
Талап: «Жайлы мекенді жүректен табамын…»
Қорытынды үндеу
Жігіттің сөзі — жастарға аманат: жаман әдетке ермеу, өмірдің қадірін білу, қоғамға пайдалы болу. Денсаулық — жеке адамның ғана емес, ұлттың да байлығы.
Ән: «СПИД жойылсын»
1-шумақ
Жойылсын жалғыз сөз — СПИД деген,
Жойылсын мәңгілік, жойылсын.
Вируспен ауырған адамдарға
Ем-дәрі тезірек табылсын.
Қайырмасы
Кел, достарым, үн қосайық,
Көтеріп, жаңғыртып.
Анасын бала, баласын ана
Жоқтамасын мәңгілік.
2-шумақ
Есірткі құрысын, ішімдік жойылсын,
Дені сау қазақтың ұл-қыздары көбейсін.
3-шумақ
Мәдениет өркендеп, табиғат көркейіп,
Қазақтың сымбатты ұрпағы көбейсін.
Қорытынды: үміт пен жауапкершілік
СПИД/ЖҚТБ — адамзатқа ауыр сынақ болған індет. Ол талай жанға жазылмас жара салды, талай тағдырды өзгертті. Бірақ үміт пен сенім бар жерде күрес те бар.
Салауаттылық — жарқын өмірдің кепілі. Өзіңді сақта, өзгені құрметте, білімді таңда, жауапкершілікті серік ет.
Дереккөз (бастапқы мәтінде көрсетілген): http://www.tarbie1852-spid.html
Осымен тәрбие сағатымыз аяқталды. Қатысқандарыңызға көп рахмет!