Перизат тәте
Міндет пе, мейірім бе: мұғалімге жүктелген «бала бағу»
Бір қарағанда болмашы өтініш секілді. Бірақ оның астарында жауапкершілік, шекара, қоғамның мектептен күтетін үміті — бәрі бар. Перизаттың бір күндік «күтушілік» оқиғасы осыны айқын көрсетеді.
«Бос мұғалім болса, бала бағуға жіберіңдерші…»
— Бала бағуға барасың, — деді завуч Перизатқа.
— Қандай бала?! — деді Перизат таңырқап.
— Мектепке қоңырау шалынды. «Бос мұғалім болса, бала бағуға жіберіңдерші», — дейді.
— Апай, мен бала күтуші емеспін ғой, — деді Перизат.
— Түсініп тұрмын, — деді завуч. — Осы күні жұрт мектепке қоңырау шалатын болыпты. Түске дейін бірдеңе қылып лаждай тұр. Сосын орныңа басқа мұғалім табылса, жіберермін.
— Апай, менің міндетті жұмысым бала күту емес қой, — деді Перизат бұртиып.
— Амал қанша?! — деді завуч алақанын жайып. — Сол бөбек «үһі» деп жөтеліп қалса да, біз жауап береміз.
— Не үшін үйлерінде отырған бөбектердің «үһі» деп жөтеліп қалғанына біз жауап беруіміз керек?!
— Білмеймін, — деді завуч. — Өзім де түсініп жүрген жоқпын. Сөйт. Бірдеңе қылып лажда.
Мекенжайдағы кездесу: баланың жылауы, Перизаттың әбігері
Перизат көрсетілген мекенжайға келгенде, сәнді киінген жас келіншек кішкентай баласын тастап, сытыла шығып кете барды.
Перизат балаға қараған еді, бала оны жатырқап, бақырып жылай жөнелді.
Перизат бөбекті жұбатып әлек болды. Түске дейін сонымен әуре-сарсаңға түсті. «Өз баламды да бұлай бақпаған шығармын», — деді ол бөбекті әуектетіп көтеріп жүріп.
Көрініс
Бала — бөтенсінеді, жылайды. Ересек — жұбатуға мәжбүр. Ал уақыт — «түске дейін» созылып кетеді.
Сезім
Ашудан басталған көңіл күй біртіндеп мейірімге ауысады: міндет емес жұмысты да адамшылық көтеріп кетеді.
Алмастыру: мұғалім мұғалімді алмастырғанда, бала кімді таңдайды?
— Перизат тәте!
Перизат жалт қарады. Тарих пәнінен сабақ беретін Нұргүл екен.
— Сен мұнда не істеп жүрсің?! — деді Перизат таңырқап.
— Завуч жіберді. Перизат тәтеңді алмастыр, деді.
— Түу, жақсы болды ғой! — деді Перизат қуанып. — Мә, ұстай ғой!
Бірақ бала енді Нұргүлді жатырқап, түске дейін үйреніп қалған Перизатқа қарай талпынды.
Перизат бөбекті аялай қарап: «Әлі зейнетке шыққанша келіп тұрамын ғой», — деді.
Соңғы сөздің салмағы: «Сен — осы елдің болашағысың»
Перизат бөбектің жанына қайта келді. Бетінен ауыртпай, еркелетіп шымшып:
— Мен сені оқуға түсіріп барып, зейнетке шығамын. Әйтпесе, маған қиын болады. Өйткені сен қайтсе де осы елдің болашағысың!
Әзіл
«Оқуға түсіріп барып…» — шаршаған адамның қалжыңы сияқты.
Шындық
Баланың болашағын ойлау — қоғамдағы әр ересектің ішкі рефлексі.
Парадокс
Болашақ деп құрметтейміз, бірақ бүгінгі күтімін «біреуге» ысырып қоямыз.
Түйін
Бұл оқиға — мұғалімнің күнделікті еңбегіне қосылып кететін көзге көрінбейтін жүктің бір көрінісі. Перизаттың қарсылығы орынды, завучтың дәрменсіздігі түсінікті, ал бөбектің жылауы — кінәсіз. Ең соңында бәрін ұстап тұрған жалғыз нәрсе бар: адамдық мейірім.