Идеалдар адам өмірінде әрі мақсат, әрі дамуы үшін қозғаушы күш есебінде
Идеал: мақсат пен дамудың қозғаушы күші
Идеал — соған қарай ұмтылатын, сол бағытта еңбек ететін, жетуді қалайтын үлкен мақсат, мұрат деген мағыналарды білдіретін ұғым. Бүгінгі күні керіде қалған қоғамдардың ең үлкен кемшілігі — идеалсыздық. Адам да, қоғам да өз идеалдарымен ерекшеленеді: идеал адам өмірінде әрі мақсат, әрі дамуға жетелейтін қозғаушы күш қызметін атқарады.
Мақсаты айқын болмаған қоғам кері қалуға бейім. Алдағы 10 жылын жоспарламаған ел тоқыраудың да, бодандық қаупінің де алдын ала алмайды. Ендеше мұндай кесапаттан құтылу үшін не істеу керек?
Идеалдың қоғамға қоятын талабы
Ұлттық тұтастық
Ұлттық құндылықтарына берік, тарихын, тілін, дінін, әдет-ғұрпын, отанын сүйетін — іші де бүтін, сырты да бүтін қоғам болуға ұмтылу қажет.
Рөл мен жауапкершілік мәдениеті
Адамдарға өмірдегі рөлдерін және жауапкершіліктерін үйрету, сауатты сана қалыптастыру маңызды. Өйткені санасыз адамның идеалы да сапасыз болады.
Өзін-өзі тану: мақсаттың бастауы
Кім екендігін, қайда, қашан және қандай ахуалда екенін білмейтін адам келешегі үшін мақсат қоя ала ма? Әрине, жоқ. Алдымен өз мүмкіндіктерімізді, сипаттарымызды және қазіргі жағдайымызды әділ бағалауымыз керек.
- Қолдағы мүмкіндіктеріміз қандай?
- Нені істей аламыз?
- Пайда мен зиянның есеп-қисабын қалай жүргіземіз?
Осыны қалыптастырған соң ғана аяғымызды жерге нық басып, мақсатымызға қарай бағыт аламыз.
Ұзақ мерзімді жоспар және шынайы өлшем
Дамыған мәдениеттердің 20–30, тіпті 100 жылдық ұзақ мерзімді жоспарлары, мақсаттары, идеалдары бар. Бұл идеалдар өз мүмкіндіктері мен шектеулеріне қарай жасалады. Шектеудің де өз мөлшері болуы тиіс.
Шынайылық қағидасы
7 жастағы балаға тригонометрияны үйретпейтіні сияқты, 18 жастағы студентке ең қарапайым тақырыптарды қайта-қайта түсіндіру де орынсыз. Әр кезеңнің өз талабы бар: мақсат — мүмкіндікті ескеріп қойылғанда ғана нәтижеге жеткізеді.
Потенциалды кинетикаға айналдыру
Жетістікке жеткен сайын келесі мақсат — потенциалымызды арттыру, идеалдарымызды және мәдениетімізді кеңейту. Бұл үдеріс табиғи, кезең-кезеңімен жүретін өсімге негізделеді.
Сәби мысалы
Еңбектеген сәби біршама уақыт сол қалыпта қозғалып, уақыты келгенде аяққа тұруды тәжірибе етіп, жүруді үйренеді. Потенциал да дәл осылай артады: бір деңгей тұрақтанғанда, келесі деңгейге көшу мүмкін болады.
Судың қайнауы
0–100 градус аралығында қызған су 100 градусқа жеткенде бұрқырап қайнайды. Ұзақ уақыт көзге көрінбей жиналған күш белгілі бір сәтте нәтижеге айналады.
Әдіс — қарапайым, талап — тұрақтылық
Еңбекқор боламыз.
Тұрақты еңбек — әлеуетті іске қосатын алғашқы шарт.
Оқимыз, оқыған сайын жазамыз.
Білімді өндіріске, ойды мәтінге айналдыру — мәдениетті күшейтеді.
Аламыз, алған сайын сатамыз.
Тәжірибе мен алмасу экономикалық және зияткерлік айналымды арттырады.
Бірлік пен ынтымақта әрекет етеміз.
Ортақ мақсат пен ұйымшылдық нәтижені еселейді.
Сондай сәт келеді: бұған дейін бір өңірде 100 ғана зиялы болса, кейін мыңдаған зиялы қалыптасады. Бұл — сәбидің жүруі, судың қайнауы сияқты, көзге анық көрінетін өзгеріс.
Идеалсыз жетістік болмайды
Адам — тұрақты түрде дамуға, өзгеруге ашық жаратылыс. Алайда жер беті адамның табиғатын жақсы білетін, жаман ниетті империалистік күштерге де толы. Идеалист болмастан жетістікке жеткен бірде-бір көзқарас та, доктрина да жоқ.
Сондықтан біз үшін ең қажетті нәрсе — идеалдарымызды ұлттық санада қалыптастыру және сырттан келетін азғындыққа еліктемеу. Кім екенімізді, қайда, қашан және қандай ахуалда екенімізді біле отырып, ұлттық әрі тарихи санада әрекет етуіміз керек.
Біз кімбіз және не істеуіміз керек?
Кімбіз?
Біз — тамыры мұсылмандық және түркілік құндылықтармен сабақтасқан XXI ғасыр жастарыбыз. Мақсаттарымыз да өз болмысымызға қарай пішін алады.
Қандай ахуалдамыз?
Көпшілігіміз түп тамырымыздан ажыраған, бытыраңқы халдеміз. Сыртымыз жылтырағанымен, ішкі дүниеміз ұлттық руханияттан алыстап, әртүрлі бұзық пікірлердің шырмауына түсіп, батыстың теріс әдеттеріне еліктеуге бейім күйдеміз.
Не істеу керек?
«Әлемді өзгерткің келсе, өзіңнен баста» дегендей, әрқайсымыз ең алдымен өзімізді білімді, еңбекқор, ұлттық санасы берік тұлға ретінде жетілдіруіміз қажет.
Қорытынды ой
«Еліңнің ұлы болсаң, еліңе жаның ашыса, азаматтық намысың болса, қазақтың ұлттық жалғыз мемлекетінің нығайып-көркеюі жолында жан теріңді сығып жүріп еңбек ет. Жердің де, елдің де иесі өзің екеніңді ұмытпа!»