Төбеттің маңынан кетпепті
Шағым, жағымпаздық және әділ төрелік
Ұзақ уақыт бойы жәбір көрген тауықтар ақыры бір шешімге келеді: орманның «серісі» саналған аюға барып, түлкінің зорлығын айтып шағымданбақ. Олардың үміті — күшті, беделді біреу әділдік орнатады деген сенім.
Аюдың алдындағы арыз
Қораз тауықтар атынан сөйлеп, түлкінің түн ішінде ұрланып келіп, тауықтарды қырып кететінін баяндайды. Аю суық қабақ танытып, «Түлкі ме?» деп қайта сұрайды. Қораз нық сеніммен растайды.
Аю түлкіні шақыртады. Түлкі қарсы алдында жылмаңдап тұрып, тергеуге ілігеді. Бірақ ол бірден өзіне төнген қауіпті сезіп, сөздің бетін басқа жаққа бұрады.
Түлкінің айласы
«Менің ойлағаным — сіздің қамыңыз. Жамбасыңызға тас батпасын деп, тауықтардың жүнінен мамық төсек пен жастық әзірлеп жүрмін», — деп, қолтығына қыса келген мамық жастықты аюдың шынтағына төсей қояды.
Аюдың қабағы жазыла бастайды. Түлкі тауықтарды кінәлап, оларды «мені жамандап, арыз айтқанды ғана біледі» деп сөгіп тастайды. Тауықтар үнсіз қалады.
Мамық жастыққа шынтақтап алған аю тауықтарға немқұрайды қарап: «Жала жауып жүр екенсіңдер. Бара беріңдер! Бұдан былай арыз айтып келмеңдер!» — деп қуып жібереді.
Қасқырдың алдындағы шағым
Үміті үзілмеген тауықтар енді «зарымызды ұғар» деп қасқырға барады. Қасқыр бастапқыда ықыласпен тыңдап, ашуға мініп, түлкіні шақыртады: «Неге жәбірлейсің?» — деп зіркілдейді.
Бірақ түлкі бұл жолы да дәл сол тәсілді қолданады: «Жамбасыңызға сыз өтпесін» деп мамық жастық әкелгенін айтып, оны қасқырдың жамбасына төсей салады.
Жағымпаздықтың әсері
Жұп-жұмсақ жастыққа жайғасқан қасқыр түлкінің «ақылына» риза болып, тауықтарды жазғырды. «Тағы арыз айтсаңдар, жіліншіктеріңді шағамын!» — деп қорқытады.
Тағы да әділдік табылмайды. Тауықтар қатты мұңға батып, енді не істерін білмей, түнімен ұйқы көрмейді.
Төбеттің тексеруі: сөз емес, дәлел
Ертеңіне тауықтар «әділ» деп төбетке барады. Төбет оларды мұқият тыңдап: «Мен анықтайын», — дейді де, түлкіні іздеуге шығады.
Даланы кезіп жүріп, түлкіні тауып алып, тексере бастайды. Түлкі бұрынғыдай-ақ сөзбен шырмауға көшеді: «Мен сіздің қамыңызды ойлап жүр емеспін бе?» — деп, тағы да мамық жастық ұсынады.
Төбеттің шешімі
Төбет қулықты бірден сезіп: «Мені осымен алдамақсың ба?» — деп ақырады. Сосын серіктеріне бұйырып, түлкіні адам аяғы баспайтын айдалаға қуып тастатады.
Екі ит түлкіні қаумалай қуып, шөл далаға айдайды. Содан бері түлкі иттің даусы естілген жерге жоламай, аулақ жүреді.
Қорытынды: қорғау — бір сәттік емес, тұрақты жауапкершілік
Төбеттің әділ қамқорлығының арқасында тауықтар түлкінің азабынан құтылып, бейқам өмірге қайта оралады: жұмыртқа салып, балапан шығарып, өсіп-өніп, төбеттің маңынан кетпейді.
Айтушылардың сөзіне қарағанда, аулада тауықтар қаптап жүрсе де иттердің тимейтіні — төбеттің оларды әлі күнге дейін түлкіден, қасқырдан және өзге жыртқыштардан мейіріммен қорғап келе жатқанынан екен.
Оқиғаның өнегесі
- Билік пен бедел әділдікке кепіл бола бермейді.
- Жағымпаз сөз адамды сақтықтан айырады.
- Шынайы қорғаушы — алданбайтын, нақты әрекет ететін тұлға.