Түлкі түйеге барып
Жолдастыққа басталған сапар
Бір түлкі жортып келе жатып, қаңғып бара жатқан бір түйеге кездеседі.
Сұрақ пен жауап
Түлкі: «Түйем, түйем, қайда барасың?»
Түйе: «Оты мол, суы мол жер іздеп барамын.»
Түлкі: «Ендеше, екеуміз жолдас болайық!»
Түйе: «Болса болайық.»
Екеуі бірге жүріп келе жатқанда, жолдарын бір қасқыр кеседі.
Үшінші жолдас
Қасқыр: «Қайда барасыңдар?»
Түйе мен түлкі: «Оты мол, суы мол жерге барамыз.»
Қасқыр: «Ендеше, үшеуміз жолдас болайық!»
Үшеуі жолдас болып жүріп келе жатқанда, бір арыстан да кездеседі.
Төртінші жолдас
Арыстан: «Қайда барасыңдар?»
Үш жолаушы: «Оты мол, суы мол жер іздеп барамыз.»
Арыстан: «Ендеше, төртеуміз жолдас болайық.»
Жайлы мекен және алғашқы тыныштық
Төртеуі жүріп отырып, өзені бар, биік таулы бір өңірді тауып, сонда тұрақтайды. Арыстан, қасқыр, түлкі ұсақ аң мен тышқан аулап жеп күнелтеді. Ал түйе шөбі мен суы мол жердің қызығын көріп, күн сайын семіреді.
Айқын айырмашылық
- Жыртқыштар: ұсақ олжаға тәуелді.
- Түйе: шөп пен суға сүйеніп, тез оңалады.
Қыс келгенде аштықтың ақылы
Бір күні қыс түседі. Ұсақ аң азайып, арыстан, қасқыр, түлкі қатты ашығады. Көздеріне түйеден басқа ештеңе көрінбейді. Үшеуі ақылдасып, түйені жеуге бекінеді де, тілге жүйрігі болған соң түлкіні сөйлесуге жібереді.
Түлкінің айласы
Түлкі түйеге: «Қыстан аман шығуың үшін кеңес құрдық. Сені ішімізге сақтап, өзіңді сонда боталатып, қыстың ауыртпалығын білдірмей, жазға қарай ботаңмен бірге өріске шығарамыз», — деп алдайды.
Түйе сеніп, келісім береді. Түлкі қайтып келіп, арыстан мен қасқырға түйенің көнгенін айтады да, қоса кетеді: «Бірақ түйе: “Етімді тең бөліспей тұрып жемеңдер”, — деп өтінді», — дейді.
Теңдік бұзылған сәт
Үшеуі түйеге келіп, оны жығып жарады. Арыстан ішек-қарнын суға жуып әкетеді. Арыстан келмей жатып, қасқыр шыдамай, түлкінің көзін ала беріп түйенің бүйрегін жеп қояды. Ал түлкі түйенің миын жеп үлгереді.
Жалған айып пен жауап
Арыстан келген соң, қасқыр түлкіні жамандайды. Сонда түлкі: «Тақсыр, түйенің миы әуелден жоқ екенін білмейсіз бе? Миы болса, мұндайға көнер ме еді? Қасқыр өзі бүйрегін жеп қойып, жаланы маған жауып тұр» — дейді.
Арыстан ашуланып, қасқырға тап береді. Қасқыр қашады, арыстан қуа жөнеледі.
Арыстанның көзі ұзап кеткенде, түлкі етті қопа арасына тасып, жасырып үлгереді. Біраздан соң ентігіп келген арыстан түлкіні жылап отырған күйде көреді.
Тағы бір өтірік
Арыстан: «Не болды? Түйе қайда?»
Түлкі: «Қор болдық. Уәдеңде тұрмадыңдар, тең бөлісуге шыдамадыңдар деп, түйе тұрып кетіп қалды.»
Арыстан «Қап!» деп, түйені іздеп кетеді.
Кешке қарай қырылдап қасқыр келеді. Түлкі оған да түйенің кетіп қалғанын айтады. Қасқыр да «Қап!» деп өкінеді де, түлкінің қасына келіп жата кетеді.
Түнгі сұмдық және қасқырдың соры
Түнде түлкі білдіртпей тұрып, қопаның арасынан түйенің ішек-қарнын алып келеді де, құйрығының астына тығып жей бастайды. Түлкі жеп бола бергенде, қасқыр сезіп қалады.
Қасқырды алдау
Қасқыр: «Түлкі, түлкі, не жеп жатырсың?»
Түлкі: «Ашыққан соң, өз ішегімді өзім суырып жеп жатырмын!»
Қасқыр: «Ауырмай ма?»
Түлкі: «Әуелі ауырса да, кейін басылады екен.»
Қасқыр: «Ендеше, менің де ішегімді суырып берші.»
Түлкі «Жарайды» деп, қасқырдың ішегін суырып алады. Қасқыр қыңсылап жатып өледі. Түлкі оның да етін жеп қояды.
Арыстанды да құлатқан сөз
Бір күні түлкі келе жатса, арыстан бір жартастың үстінде тұр екен. Түлкі оны көріп күліп жібереді.
Мақтау арқылы арбау
Түлкі: «Сіздің атаңыз осы жартастан талай қарғып түскен еді. Сіздің тұлғаңыз да соған ұқсайды. Ерлігіңіз де сондай шығар. Мынадан сіз де қорықпай қарғар ма едіңіз?» — дейді.
Арыстан шегініп келіп қарғығысы келеді, бірақ жүрексінеді. Түлкі тағы күледі. Ызаға булыққан арыстан қарғып түседі де, жамбасы күл-талқан болады.
Соңғы опасыздық
Түлкі: «Не болып қалды?»
Арыстан: «Өлейін деп жатырмын!»
Түлкі: «Ендеше, мен сізді емдеймін», — деп, арыстанның қоңын ойып жей бастайды.
Арыстан: «Түлкім, түлкім, тілімді жеші!» — дейді.
Түлкі: «Жоқ, батыреке. Артқы қоңыңыздан бастап, тіліңізден бір-ақ шығам», — деп, жей береді.
Сөйтіп, түлкі қыстан аман шығады.