Аталар аманаты
Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Абай атындағы орта мектебі
Бастауыш сынып мұғалімі: Каримова Айгүл Аманбайқызы
Бұл жазба — оқушылар мен ата-аналарға арналған «тренинг» форматындағы тәрбие сағатының мазмұны. Негізгі ой: Ата Заң — ардың шыңы, ал құқық пен міндетті білу — әр азаматтың өмірлік дағдысы.
Мақсат 1
Балаларға Ата Заң және адам құқықтары туралы түсінік беру.
Мақсат 2
Оқушыларды өз міндеттері мен құқықтарын білуге үйрету, өзіндік шешім қабылдау дағдысын дамыту.
Мақсат 3
Құқықтық сауаттылықты арттыру және Отанын сүйетін ұлтжанды ұрпақ тәрбиелеу.
Кіріспе: Заңға бағыну — ортақ тәртіп
«Еліне арналатын тілегі шын, Ей, ұлым — Отанымның түлегісің! Іргесін туған елдің тіреп тұрған, Қадірін Ата Заңның білемісің?!» — деген ой бүгінгі әңгіменің өзегін ашады.
Адам дүниеге келген сәттен бастап қоғамда өмір сүреді. Қоғамдағы тәртіп пен қауіпсіздік ортақ заңға сүйенеді. Әр мемлекеттің өз азаматтарына арналған негізгі заңы бар — ол Конституция.
Тарихи сабақтастық
Қазақ тарихында ел басқару мен құқықтық нормалардың жарқын үлгілері болған: Қасым ханның қасқа жолы, Есім ханның ескі жолы, Тәуке ханның Жеті жарғысы.
Ата-бабамыз ғасырлар бойы екі құндылықты сақтап қалды: Сөз құдіреті және Заң құдіреті.
Конституциялық даму
- 1993 жылғы 28 қаңтар — тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш Конституциясы қабылданды (4 бөлім, 21 тарау).
- Уақыт талабына сай келмегендіктен, ол Конституцияның орнына жаңа редакция қажет болды.
- 1995 жылғы 30 тамыз — жаңартылған Конституция қабылданды.
Тренинг форматы: ата-ана, оқушы, ұстаз — бір команда
Тәрбие сағаты ата-аналармен бірлесе ұйымдастырылады. Пікір алмасуға сарапшы ретінде облыстық/аудандық ата-аналар комитетінің төрайымы, өңірге танымал заңгер Сапарова Ұлмекен Қибатоллақызы қатысады.
Топ 1
«Қазақстан елі қандай ел?» тақырыбы бойынша ой айту, сарапшы пікірімен қорытындылау.
Топ 2
«Оқушы қандай міндеттерді білуі керек?» — құқық пен жауапкершілік арасындағы байланысты талдау.
Топ 3 (ата-аналар)
«Ата-ананың міндеттері мен құқықтары» — отбасы тәрбиесінің құқықтық негізі.
Түйін сөз
Біздің Отанымыз — Қазақстан Республикасы. Сендер әлі кішкентай болсаңдар да, осы мемлекеттің мүшесісіңдер, яғни азаматсыңдар. Болашақ жастардың қолында: үйдегі ұстаз — ата-ана, мектептегі бағыт беруші — мұғалім. Құқық пен міндетті біліп, оны дұрыс орындау — бірлік пен ынтымақты күшейтеді.
Ата Заңым — мақтанышым, қорғаным
Негізгі деректер
- 1993 жылы 28 қаңтарда тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш Конституциясы қабылданды.
- 1995 жылы 30 тамызда қоғамдағы жаңа талаптарға сай толықтырылған жаңа Конституция қабылданды.
- Қазіргі Конституция 9 бөлімнен, 98 баптан тұрады.
Халықаралық негіздер
Конституция қағидалары әлемдік тәжірибемен үйлеседі және:
- Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясына (1948 ж., 10 желтоқсан, Нью-Йорк) сәйкес келеді.
- Балалар құқықтары туралы конвенцияны (1989 ж., 20 қараша) басшылыққа алады.
Маңызды баптар: қысқа әрі нақты
7-бап
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік тіл — қазақ тілі.
9-бап
Мемлекеттік рәміздер — Ту, Елтаңба, Гимн. Оларды пайдалану тәртібі заңмен белгіленеді.
14-бап
Заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең.
15-бап
Әркімнің өмір сүруге құқығы бар.
Ата-ана құқығы мен міндеті: Конституция не дейді?
- 27-бап: Неке мен отбасы, ата-ана және бала мемлекеттің қорғауында. Баланы тәрбиелеу — ата-ананың әрі құқығы, әрі міндеті. Ересек еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқор болуға міндетті.
- 29-бап: Азаматтардың денсаулығын сақтауға құқығы бар.
- 30-бап: Мемлекеттік оқу орындарында тегін орта білім алуға кепілдік беріледі. Орта білім алу міндетті.
- 34-бап: Әркім мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге міндетті.
Сыныптағы сүйемелдеу элементтері: Мемлекеттік Гимн орындау, «Көк тудың желбірегені» бейнеклипін тамашалау, «Ана тілін сүйеміз» хоры.
Әдеби монтаж: Ата Заң — ынтымақтың ұйытқысы
Бұл бөлімде оқушылар Конституцияның мәнін өлең жолдарымен, ой-толғаумен жеткізеді. Негізгі идеялар:
Адам — басты құндылық
Ата Заңдағы басты ұстаным: адам, оның құқықтары мен бостандықтары — мемлекеттің ең қымбат қазынасы.
Жауапкершілік мәдениеті
Заң тек жазылған мәтін емес: әр азамат міндетін орындап, қоғам алдындағы жауапкершілікті сезінуі керек.
Тарихи жалғастық
Конституция — Қасым, Есім, Тәуке заңдарының және билердің әділдік дәстүрінің заманауи жалғасы.
Конституциялық қадағалау туралы
Егер Конституция талаптарының орындалуы күмән тудырса, оны қадағалайтын арнайы институт бар екені айтылады: Конституциялық Кеңес.
Әдеби жолдардағы ортақ тұжырым: барлық заң Ата Заңнан туындайды, тәуелсіздік пен елдік — сол құжаттың берік орындалуына сүйенеді.
Тәжірибелік бөлім: құқықты түсіну — өмірлік дағды
I топ: «Заң білмеген — зардап шегеді»
Қысқа көріністер арқылы күнделікті өмірдегі құқық бұзушылықтың салдары талқыланады, соңынан сарапшы пікірі тыңдалады.
II топ: «Мектеп заңына бағынайық!»
Оқушыларға арналған бірыңғай талап ережелері еске түсіріліп, тәртіптің оқу сапасына әсері айқындалады.
III топ: «Әр балаға жүрек жылуы керек»
Ата-аналармен жағдаяттарды шешу арқылы бала психологиясы мен отбасы мәдениетіне қатысты дұрыс шешімдер ұсынылады.
Жағдаяттар (талқылауға)
1-жағдаят. Балаңыз үнемі сабаққа кешігеді. Өз қателігіңізді (кеш ояту) біле тұра, балаға қысым жасадыңыз. Бала сыныптастары мен мұғалім алдында ұялып, жылап бара жатыр. Сіз не істейсіз?
2-жағдаят. Балаңыз мектептен келді. Есіктен кірген бойда «Бүгін неше алдың?» деп сұрайсыз. Балаңыз бұл сұрақтан шаршағанын көзқарасымен білдірді. Сіздің ұстанымыңыз қандай болады?
Қорытынды: тұрақтылықтың тірегі — Конституция
«Ата Заңым! Арман әнім! Сенен асқан бар ма бағым! Жалғыз саған байланысты елімде еркін самғағаным…» деген оймен қорытынды жасалады: елдің тұрақтылығы мен гүлденуі — Ата Заң талаптарының орындалуында.
Конституция бізді қорғайды әрі бағыт береді. Тренингке қатысып, ой-пікірін бөліскен ата-аналарға және сарапшы Ұлмекен Қибатоллақызына алғыс айтылады. Тәрбие сағаты «Ардың шыңы — Ата Заң» идеясына табан тіреп аяқталады.
Сүйемелдеу: «Бақытты балалық шақ» хоры.