Қазақша рефераттар

Эксперимент деңгейі

1) Зерттеу әдістері және олардың жіктелуі

Зерттеу әдістемесін дайындау ғылыми ізденіс логикасына сай жүргізіледі. Бұл — білім беру үдерісін жоғары шынайлылықпен зерттеуге мүмкіндік беретін теориялық және эмпирикалық әдістер жиынтығы. Әдістер кешенді қолданылғанда зерттелетін проблема жан-жақты айқындалып, негізгі қырлары мен шектері толық қарастырылады.

Педагогикалық зерттеу әдістерінің ерекшелігі

Педагогикалық зерттеу әдістері — педагогикалық құбылыстарды зерделеу, ғылыми ақпарат жинақтау, заңдылық байланыстар мен қатынастарды анықтау және сол негізде ғылыми теория қалыптастыруға бағытталған әрекет тәсілдері.

Әдістер сан алуан болғанымен, жүйелеу нәтижесінде олар үш ірі топқа біріктіріледі:

  • 1

    Педагогикалық тәжірибені зерттеу әдістері

    Білім беру үдерісін ұйымдастырудағы қалыптасқан тәжірибені талдауға арналған жолдар.

  • 2

    Теориялық зерттеу әдістері

    Ұғымдарды нақтылау, модель құру, қорытындылау және дәлелдеуге бағытталған тәсілдер.

  • 3

    Математикалық әдістер

    Деректерді сандық өңдеу, салыстыру, дәйектеу және нәтижені дәлелдеудің статистикалық құралдары.

2) Зерттеу әдістерінің жалпы сипаттамасы

Педагогикалық тәжірибені зерттеу

Бұл бағытта озат тәжірибе де, қатардағы мұғалімдердің күнделікті жұмысы да зерттеуге алынады. Қиындықтар көбіне педагогикалық үдерістегі қайшылықтармен және туындаған (немесе туындауы мүмкін) проблемалармен байланысты болады.

Қолданылатын эмпирикалық әдістер

Бақылау

Дерек жинау мақсатында педагогикалық құбылысты мақсатты түрде қадағалау. Бақыланған құбылыстар міндетті түрде хатталады және алдын ала жасалған жоспар бойынша жүзеге асады.

Әңгімелесу / сұхбат

Қажетті ақпарат алу немесе бақылауда түсініксіз болған құбылыстың мәнін нақтылау үшін қолданылады. Сұрақтар жоспарланады, мазмұны нақты болуы тиіс.

Интервью

Сұрақтар алдын ала дайындалып, белгіленген бірізділікпен қойылады; жауаптар нақты жазылып, хатталады.

Анкеттеу

Ауқымды материал жинақтауға арналған әдіс. Жауаптар жазбаша түрде алынады; бетпе-бет емес, сырттай орындалуы мүмкін.

Бақылауды ұйымдастыру кезеңдері

  1. 1 Мақсат пен міндеттерді айқындау.
  2. 2 Бақыланатын объектіні, элементтерін және жағдаяттарын таңдау.
  3. 3 Ақпарат жинаудың тиімді тәсілдерін іріктеу.
  4. 4 Хаттаудың формасын анықтау.
  5. 5 Жинақталған ақпаратты өңдеу және дәйектеу.

Бақылау түрлері

  • Аралас бақылау (зерттеуші топ мүшесі ретінде қатысады).
  • Сырттай бақылау (тікелей араласпайды).
  • Ашық және жасырын бақылау.
  • Тұтастай және таңдамалы бақылау.

Маңызды шектеу

Бақылау орындауға салыстырмалы түрде жеңіл болғанымен, нәтижеге зерттеушінің тұлғалық-әлеуметтік ерекшеліктері (көзқарасы, мүддесі, эмоциялық күйі) ықпал етіп, шынайылықтан ауытқу қаупін тудыруы мүмкін.

Сауалнама (анкета) құрастыруда ескерілетін талаптар

  • Алынатын ақпараттың сипатын алдын ала нақтылау.
  • Сұрақтардың бірнеше баламалы тұжырымын әзірлеу.
  • Бірнеше нұсқа дайындап, пилоттық тексеруден өткізу.
  • Кемшіліктерді түзетіп, соңғы редакциясын ұсыну.

Оқушы жұмыстары арқылы зерттеу

Құнды материал оқушылардың жазба, графикалық, шығармашылық және бақылау жұмыстары, суреттері, сызбалары, қолөнер бұйымдары, пән дәптерлері арқылы алынады. Бұл деректер оқушының дара қабілеті мен дағды деңгейін көрсетеді.

Мектеп құжаттарымен танысу

Оқушының жеке ісі, медициналық карта, күнделік, жиналыс/отырыс хаттамалары және басқа құжаттар оқу-тәрбие үдерісінің нақты ұйымдасуына қатысты объектив ақпарат беруге көмектеседі.

3) Эксперимент әдісі және оны жүргізу принциптері

Эксперимент — нәтижелері алдын ала толық белгісіз немесе екіұшты болуы мүмкін ғылыми-зерттеу жұмысы. Білім беру саласында ол ізденіс, тәжірибелік-эксперименттік жұмыс, жаңа технологияны апробациялау және басқарушылық шешімдерді тексеру сияқты бағыттарда көрініс табады.

Педагогикадағы эксперименттің өзегі

  • Гипотезаны тексеру (болжауды дәлелдеу немесе теріске шығару).
  • Жаңа әдістеме, технология немесе өлшем жүйесін сынақтан өткізу.
  • Басқару, тәрбие, оқыту үдерістеріндегі жаңалықты бағыттау және бақылау.

Эксперименттік жұмыстың типтері

Модификациялық

Белгілі әдіс-тәсілдерді өзгертіп, түрлендіріп, жаңаша қолдануды көрсету.

Комбинаторлық

Жаңа элементтерді бұрыннан танымал әдістермен кіріктіру. Нәтижесінде тиімді әсер күшейеді немесе жаңа технология қалыптасады.

Радикалдық (инновациялық)

Принципті түрде жаңа, бұрын қайталанбаған жобаға сүйенетін жаңашыл шешім.

Эксперимент деңгейлері

Эксперимент деңгейі зерттеу сұрағының ауқымына және алынатын нәтиженің білімді дамытудағы маңыздылығына байланысты анықталады. Бір білім беру ұйымында бірнеше эксперимент қатар жүргізілуі мүмкін.

Республикалық / облыстық

Бейіндік оқытуды енгізуді басқару және нормативтік-ұйымдастырушылық шешімдерді сынақтан өткізу.

Облыстық / қалалық

Бейіналды дайындықты ұйымдастыратын ұйымдар арасындағы өзара байланыс модельдерін құру және апробациялау.

Қалалық / аудандық

Бейіндік және бейіналды дайындық бойынша оқу нәтижелерін бағалау жүйесін әзірлеу.

Мектепішілік

Оқушының жеке оқу жоспарын құру, курстар бағдарламаларын, әдістемелер мен модельдерді әзірлеу және сынақтан өткізу.

Эксперименттік аймақ (алаң) туралы

Эксперименттік аймақ — болашақта мектеп дамуына бағдар бере алатын, бірақ дәл қазір қажеттілігі бірден байқалмауы мүмкін үдерістерді сынақтан өткізетін орта. Мұндай мәртебені таңдау эксперимент тақырыбы мен мазмұнын нақтылауды талап етеді.

Құжаттандыру және алдын ала сараптама

Эксперименттік аймақ ашу үшін, әдетте, екі негізгі құжат дайындалады: сұраныс және эксперименттік бағдарлама. Екеуі де алдын ала экспертизаға ұсынылады. Құжаттар толық емес болса, сарапшылар оларды толықтыру үшін қайтаруы мүмкін.

Экспертиза жүргізуші маман назар аударатын өлшемдер

  • Жобаның ерекшелігі және ұсынылатын технологиялар.
  • Жаңалығы және практикалық құндылығы.
  • Мониторинг, бағалау механизмі және болжамы.
  • Күтілетін нәтиже және таратылу әлеуеті.

Ескерту: ұсыныс авторы эксперттік топ құрамына енгізілмейді.

Сұраныс мазмұны

  • Білім жүйесін дамыту үшін эксперименттің маңыздылығы.
  • Экспериментке келісім берген білім беру ұйымы туралы заңды және фактілік деректер (мекенжай, байланыс, e-mail).
  • Автор туралы мәлімет (аты-жөні, қызметі, жұмыс орны, байланыстары).

Эксперименттік бағдарлама құрылымы

  • Тақырыбы, мақсаты, негізгі идеялары, гипотезасы.
  • Басқарушылық-ұйымдастырушылық және педагогикалық шарттар.
  • Кезеңдер, мерзім, әдістемелік жоспар, бақылау/өлшеу тәсілдері.
  • Күтілетін өнімдер (ғылыми, оқу-әдістемелік және басқа нәтижелер).
  • Тәуекелдер мен ықтимал жағымсыз салдарлар, оларды азайту жолдары.
  • Нәтижені тарату мүмкіндіктері және ресурстық есеп (қаржы, техника, кадр, ғылым).

Проблеманы қою және реалистік жоспарлау

Сұраныстың кіріспесінде ұсыныстың қандай негізге сүйенетіні, негізгі идеялары және эксперименттің көкейкестілігі көрсетілуі тиіс. Ең маңыздысы — жобаның нақты қандай проблеманы шешетіні айқындалуы керек. Проблеманы сипаттауда статистикалық деректер, мониторинг нәтижелері, салалық құжаттар сияқты дәлелдерді қолданған дұрыс.

Реалистік көзқарас ұстаныңыз: барлық проблеманы 2–3 жылда толық шешемін деген мақсат көбіне орындалмайды.

Эксперимент тақырыбын таңдау

Тақырып — эксперименттік зерттеудің қысқа әрі нұсқа бейнесі. Бір проблеманы әртүрлі тақырыппен көрсетуге болады, сондықтан тақырып нақты, өлшенетін нәтижеге бағытталған және көкейкесті болуы қажет. Құжат тілін қысқа сөйлемдермен, маман емес аудиторияға түсінікті етіп жазу ұсынылады; артық ғылыми терминдерден қашқан жөн.

Эксперименттің негізгі сатылары (сатылы бағдарлама, мониторинг)

  1. 1 Диагностикалық: проблеманы анықтау және бастапқы талдау.
  2. 2 Болжау: мақсатты нақтылау, бағдарлама жоспарын толықтыру, критерийлер мен мониторингті белгілеу, нәтижені болжау; ішкі және сыртқы сараптама.
  3. 3 Ұйымдастыру: мерзімдерді нақтылау, кадр дайындау, әдістемелік қамтамасыз ету және міндеттерді бөлу.
  4. 4 Практикалық: мониторинг жүргізу (бастапқы, ағымдағы және қорытынды өлшемдер).
  5. 5 Жалпылау: деректерді талдау, сипаттау және жариялау.
  6. 6 Енгізу: тәжірибе алмасу, әзірленген технологияларды тарату.

Бақылау сұрақтары мен тапсырмалар

  1. 1 Педагогикалық тәжірибені зерттеу әдістері дегеніміз не?
  2. 2 Бақылау әдісі деген не? Оның түрлері мен жүргізілу реті қандай?
  3. 3 Эксперимент дегеніміз не? Оның міндеті, мақсаты және түрлері қандай?
  4. 4 Эксперименттік бағдарламаның құрылымы қандай?
  5. 5 Эксперименттің негізгі сатыларын сипаттаңыз.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. Жексенбаева Ү.Б. Оқушылардың ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру. Алматы, 2005.
  2. Брежнова Е.В., Краевский В.В. Основы учебно-исследовательской деятельности студентов. Мәскеу, 2005.
  3. Загвязинский В.И., Поташник М.М. Как учителю подготовить и провести эксперимент. Мәскеу, 2004.
  4. Кухарев Н.В. Педагог-мастер, педагог-исследователь. Гомель, 1992.
  5. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии. Мәскеу: Педагогика, 1989.