Бекболат Әшекеев (1843 - 1916) бұрынғы Жетісу облысы, таудың етегіндегі Үшқоңыр деген жерде, Жайылмыс болысы, Боралдай маңында туды
Бекболат Әшекеев (1843–1916) бұрынғы Жетісу облысында, таудың етегіндегі Үшқоңыр деген жерде — Жайылмыс болысы, Боралдай маңында дүниеге келді. Жастайынан мал бағып, егіншілікпен шұғылданды. Ағаш шебері атанып, домбырамен күй шертті. Есейе келе ел ішіндегі дау-жанжалды шешуге араласып, әділ төреші ретінде танылды. Осы беделінің арқасында аз уақыт болыстық қызметті де атқарды.
1916 жылғы жарлық және халық наразылығы
Ресейдегі аласапыран кезең қазақ даласына да жетті. 1916 жылғы 25 маусымда Ресей патшасы қазақ жастарын майданның тыл жұмысына алу жөнінде жарлық шығарды. Бұл шешім халықтың шыдамын тауысып, отарлық езгі мен қанауға қарсы ұлт-азаттық көтерілістің тұтануына себеп болды.
- 7 шілде күні Үшқоңырда Жайылмыс қазақтарының съезі өтті.
- Мал санағын жүргізуге келген шенеунік Ивановтың әрекетіне қарсы пікір айтылып, «Не істесе де, балаларымызды солдатқа бермейміз!» деген талап ашық қойылды.
- Қарсылық хатына Әміре Төлеубаев бастаған 45 адам қол қойды.
- 10 шілде күні Үлкен Сазда 5 мың адам қатысқан жиын өтіп, бұйрыққа ашық қарсы шығу күшейді.
Көтерілістің ұйымдасуы және басшылық
Қазақ даласындағы 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісті қазақ демократиялық интеллигенциясының өкілі Тоқаш Бокин ұйымдастырды. Жер-жердегі топтарға Бекболат Әшекеев, Ұзақ Саурықов, Н. Сатыбеков, Д. Қашағанов, Ә. Нұрғожаев сияқты «жерім, елім» деген азаматтар жетекшілік етті.
Солардың ішінде Бекболат Әшекеев ерекше көзге түсіп, табандылығымен және ерлігімен дараланды: ол қойған мақсатына қайтпады, халыққа берген уәдесінен таймады.
Үшқоңыр: көтеріліс орталығы
Шешім қабылдаған жиындар
1916 жылғы 7–8 шілдеде Бекболат Алматының батысындағы (шамамен 40 км) Үшқоңырда Жайылмыс және оған көршілес болыстардың тұрғындарын жинап, маусым жарлығын талқылады. Бекболаттың ұсынысымен тың жұмыстарына адам бермеу жөнінде шешім қабылданды. Осындай жиын 13 тамызда Ошақты деген жерде де өтті.
Қорғаныс пен дайындық
Үшқоңыр мекені көтерілістің орталығына айналды. Бекболат ұста дүкендерін ашқызып, қару-жарақ жасатты, жігіттерді соғыс өнеріне үйретті. Үшқоңырға келетін жолдарға тосқауылдар қойылып, жазалаушы отрядтар өте алмайтындай бекіністер жасалды.
Қақтығыс, шегіну және өз еркімен беріліс
Тамыз айының ортасында Бекболат бастаған көтерілісшілер жақсы қаруланған жазалаушы отрядпен қақтығысты. Күші басым отрядқа төтеп бере алмаған көтерілісшілер Жасылкөл мен Құмбел асуы арқылы қырғыз жеріне шегініп, одан әрі Қытайға өтпек болды.
Алайда ел-жұртын қорғансыз қалдырмауға бел буған Бекболат барлық кінәні өз мойнына алуды жөн көріп, көтерілісшілерді таратып, өз еркімен жау қолына түсті.
Сот үкімі және тарихи мәні
1916 жылғы 7 қыркүйекте Ресей армиясының қалалық әскери гарнизонының соты Бекболатты дарға асуға үкім шығарды. Ол өз ұстанымын ашық айтып, кімге қарсы шыққанын жасырмады:
«Рас, мен соғысуға шықпақ болдым,
Басыңды жер астына тықпақ болдым.
Рас десең, рас сөзді мен айтайын,
Ақ патшаның тұқымын құрпақ болдым.»
Бекболаттың 20-дан астам жақын серіктесі де сотқа тартылып, олардың 12-сі өлім жазасына кесілді.
Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы.