Бекарыстан Амангелдіұлы шамамен 1785 - 86 жылдары өмірге келген, 1867 - 68 жылдары қайтыс болған
Би Бекарыстан туралы
Бекарыстан Амангелдіұлы шамамен 1785–1786 жылдары дүниеге келіп, 1867–1868 жылдары қайтыс болған. Ол Әлім тайпасының Шекті руынан шыққан би ретінде ел ішінде әділдігімен танылған, халыққа сыйлы тұлға болған.
Қоқан мен Хиуа бекеттерінің озбырлығына қарсы шыққаны, жарлы-жақыбайды үнемі қамқорлыққа алғаны және күрделі даулы мәселелерді байыппен, туралықпен шешкені туралы деректер ел жадында сақталған. Көнекөз қариялар оның бір ауыз сөзбен тоқтатқан билігін, қажет жерде жалғыз әрекетпен қауіптің бетін қайтарған қайраты мен айбарын аңыз қылып айтады.
Ел аузындағы тәмсіл: «Бір ауыз сөзбен ханды қайтарған, жалғыз оқпен жауды қайтарған Бекарыстай бабаларың болған», — деп отырады көнекөздер.
Аңыз бен ел ішіндегі әңгімелер
Жанғазы сұлтанды тоқтатуы
Ел ішінде Бекарыстан бидің Жанғазы сұлтанды бір ауыз сөзбен тоқтатқанын айрықша атап айтады. Бұл оқиға оның шешендігі мен салмақты беделін көрсететін мысал ретінде тараған.
Түрікмен барымташылары
Аңыздарда түрікмен елінің барымташыларын садақ оғымен қаймықтырғаны да айтылады. Бұл — қауіп төнген шақта қайрат танытып, елдің тыныштығын қорғағанын меңзейтін әңгіме.
Тәуелсіздік жолындағы орны және елдік құрмет
Қазақ халқының тәуелсіздігі жолындағы күреске атсалысқан би Бекарыстанның есімімен бір ауыл аталған, сондай-ақ бабаға арналып ескерткіш тұрғызылғаны айтылады. Бұл — халық жадындағы құрметтің белгісі.
Жайлау
Арал бекінісі маңы және Қызылқұм
Қыстау
Қосарал
Мінез-құлқы
Үлкендердің сөзін бұлжытпай орындайтын
Мұрағат деректері
Мұрағат құжаттарында 1853 жылы Бекарыстан Амалдыков (Амандыков) Кішкене Шекті руының Асан бөліміндегі Матығұл аталығынан тарайтыны және сол кезде жасы 68-де болғаны көрсетіледі. Ауызша айтылған деректер мен жазбаша мәліметтердің өзара сәйкес келуі тұлға туралы мәліметтің шынайылығын күшейтеді.
1856 жылғы жазба
Тағы бір құжатта 1856 жылғы 2 қыркүйекте бидің 20 сом күміс ақша түріндегі сый алғаны жазылған.
Нақты дерек: 20 сом күміс сый (1856 ж., 2 қыркүйек).
Қорытынды пайым
Бекарыстан Амангелдіұлының тұлғасы — ел ішіндегі билік мәдениеті, әділдік ұстанымы және сыртқы қысымға қарсы тұру тарихымен ұштасатын құнды үлгі. Аңыз бен мұрағат деректерінің қабаттасуы оның өмірі мен қызметінің халық жадында берік орныққанын аңғартады.