Ақша айналымын реттейтiн заңдылықтар
Қазақстандағы ақша жүйесін құқықтық реттеу
Бұрын жүргізілген ақша реформалары ақша жүйесін нақты заңнамалық қағидалармен реттемейінше, елдегі ақша айналысын тұрақты әрі тиімді арнаға түсіру мүмкін еместігін көрсетті. Сондықтан ақша жүйесінің ұйымдастырылуы мен басқарылуы нақты құқықтық негізге сүйенуі тиіс.
Қазақстан Республикасындағы ақша жүйесі 1995 жылғы 30 наурызда қабылданған, Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» жарлығына сәйкес ұйымдастырылды.
Құқықтық негіз нені қамтиды?
Аталған жарлық ақша айналысын ұйымдастырудың негізгі қағидалары мен нысандарын белгілейді. Онда:
- ресми ақша бірлігі;
- ақша белгілерін эмиссиялау тәртібі;
- монеталарды дайындау (жасау) тәртібі;
- ақша айналысын ұйымдастыру және реттеу рәсімдері
Орталық банк және оның рөлі
Қазақстан Республикасында орталық банк мәртебесіне Ұлттық банк ие. Оның басты міндеті — Қазақстан Республикасының ұлттық валютасының ішкі және сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Мемлекеттік саясат
Ақша айналысы, несие, банктік есеп айырысу және валюталық қатынастар салаларындағы мемлекеттік саясатты әзірлеу және іске асыруға қатысу.
Тұрақтылық пен даму
Ақша-несие және банк жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету арқылы экономиканың дамуына және оның әлемдік экономикаға ықпалдасуына жәрдемдесу.
Қадағалау және қорғау
Банктер мен өзге кредиттік ұйымдардың қызметін реттейтін ережелерді әзірлеу және олардың орындалуын бақылау арқылы кредит берушілер мен салымшылардың мүдделерін қорғау.
Ұлттық банктің жұмысының негізгі бағыттары
- елдегі кредиттік ресурстарды және ақша айналысын басқару;
- бағынышты мекемелер арқылы ақшалай түсімдерді инкассациялауды ұйымдастыру және жүзеге асыру;
- халық шаруашылығындағы кредиттік, есеп айырысу және кассалық операцияларды жүргізу;
- барлық банктер үшін міндетті ережелерді, әдістемелік нұсқаулықтар мен нормативтік актілерді шығару, есеп жүргізу және банктердің есептілігін ұйымдастыру;
- банк қызметін лицензиялау, ақша-несиелік реттеу әдістері мен нысандарын талдау;
- банк қызметін бақылау және қадағалау;
- елдің банк жүйесінің тәуелсіз балансын жасау;
- ғылыми-зерттеу және талдамалық жұмыстар жүргізу;
- валюталық операцияларды жүргізудің ережелері мен тәртібін әзірлеу және біртұтас валюталық саясатты іске асыру.
Ұлттық валютаға қатысты өкілеттіктер
Валютаны өзгерту құқығы тек қана Қазақстан Республикасының Парламентіне тиесілі.
Ұлттық валютаның қызмет ету шарттарын, мерзімін және тәртібін айқындау құқығы Қазақстан Республикасының Президентіне жүктеледі.
Ұлттық банк Қазақстан Республикасының валютасын шетел мемлекеттерінің ақша белгілеріне айырбастау тәртібін белгілейді.