Қазіргі кездегі иммунологияның тарихи кезеңдері
Қазіргі иммунология және оның міндеттері
Иммунология — ағзаның бөгде субстанцияларға генетикалық, молекулалық және жасушалық механизмдер арқылы жауап беруін зерттейтін ғылым. Қазіргі кезеңде иммунология тек жұқпалы аурулармен шектелмей, клиникалық тәжірибеде кеңінен қолданылатын, диагностика мен емдеуді жетілдіруге ықпал ететін іргелі салаға айналды.
Мақсаты
- Студенттерді иммунологияның негізгі бөлімдерімен таныстыру.
- Иммунитеттің қазіргі анықтамасын нақтылап беру.
- Иммундық жүйенің мүшелік, жасушалық және молекулалық негіздерін қарастыру.
- Лимфоциттердің генезін және гуморалды әрі жасушалық иммунитеттің қалыптасуындағы рөлін түсіндіру.
Дәріс тезистері
1) Тарихи кезеңдер және негізгі тараулар
Қазіргі иммунологияның қалыптасуы классикалық кезеңдегі жаңалықтармен және кейінгі клиникалық бағыттардың дамуымен байланысты.
2) Иммундық жүйенің құрылысы
Иммундық жүйе мүшелік, жасушалық және молекулалық деңгейлерде ұйымдасқан күрделі жүйе ретінде қарастырылады.
Иммунологияның тарихи қалыптасуы
Иммунологияның қазіргі түсінігін толық ашу үшін оның тарихи дамуына қысқаша тоқталған маңызды. Классикалық иммунологияның негізі жұқпалы иммунология ретінде қалыптасып, бұл бағыт Э. Дженнер мен Л. Пастер еңбектерімен тығыз байланысты болды.
Кейін жұқпалы емес иммунологияның қалыптасуына Борде мен Чистовичтің, сондай-ақ олардың ұстазы И. И. Мечниковтің еңбектері ықпал етті. Осы зерттеулердің негізінде иммунология жеке, көпсалалы ғылым ретінде қалыптасып, бүгінгі күні клиникалық тәжірибеге кеңінен енгізіліп отыр.
Қазіргі кезеңнің ерекшелігі
Иммунология жетістіктерінің клиникалық тәжірибеге кең көлемде енгізілуі — қазіргі кезеңнің негізгі белгісі. Бұл диагностика, иммундық бұзылыстарды түсіндіру және ем тактикасын таңдауда айрықша маңызға ие.
Иммундық жүйенің ұйымдасуы және қызмет ету принциптері
Мүшелік деңгей
Иммундық жүйе орталық және шеткі мүшелер арқылы ұйымдасады; олар лимфоциттердің жетілуі мен мамандануына жағдай жасайды.
Жасушалық деңгей
Негізгі эффектор жасушалар — Т- және В-лимфоциттер. Олар иммундық жауаптың бағытын анықтайды.
Молекулалық деңгей
Цитокиндер, антиденелер және басқа молекулалар жасушалар арасындағы байланыс пен қорғаныс реакцияларын реттейді.
Иммундық жауаптың негізгі звенолары
Жұқпалы және жұқпалы емес агенттерге қарсы иммундық жауап екі негізгі звено арқылы іске асады:
Гуморалды иммунитет
Негізінен В-лимфоциттер мен антиденелердің қатысуымен жүзеге асады.
Жасушалық иммунитет
Негізінен Т-лимфоциттердің көмегімен іске асады және жасушаішілік патогендерге қарсы маңызды.
Иллюстрациялық материал
№1 мультимедиялық дәріс.
Әдебиет
- А. А. Шортанбаев, С. В. Кожанова. Жалпы иммунология. Алматы, 2008. 10–40-беттер.
- А. Ройт. Основы иммунологии. Мәскеу, 2007. 3–19-беттер.
- T. Y. Kindt, R. A. Goldsby, B. A. Osborne. Kuby Immunology. New York, 2007.
- A. L. De Franco және т.б. Immunity. London, 2007.
Бақылау сұрақтары (кері байланыс)
- Қазіргі иммунологияның негізгі тараулары қандай?
- Иммунология саласының негізін қалаған қандай жаңалықтарды атай аласыз?
- Иммунитеттің орталық және шеткі мүшелері қандай және олардың лимфоциттердің дифференциациялану үдерісіндегі рөлі неде?
- Т- және В-лимфоциттердің клондар түзілуі қай жерде жүреді?