Ұлт құндылығының тағдырына алаңдаған ұлт жанашырларының егілген күні

Мектеп оқушысы үшін ең қастерлі ұғымдардың бірі — өз халқының тілі, тарихы, салт-дәстүрі және рухани мұрасы. Осындай асыл құндылықтарды еске алған сайын, олардың бізге қаншалықты қымбат әрі қастерлі екенін тереңірек сезінеміз. Менің ана тілім — қазақ тілі. Оның ғасырлар бойы үзілмей жалғасып келе жатқан бай мұрасы бар екені бәрімізге мәлім.

Тілге құрмет — халықтың болмысы

Халқымыз ежелден тіл өнеріне ерекше мән берген. Ана тілімізге арналған мақал-мәтелдер мен нақыл сөздердің көп болуы — соның дәлелі. Мысалы, «Өнер алды — қызыл тіл» деген сөз арқылы қазақ жұрты сөз құдіретін аса жоғары бағалаған. Сол дәуірлерде тіл өнерін биік меңгерген адамдарды шешен деп құрметтеп, ел ішінде қадір тұтқан.

Тіліміздің табиғатына үңілсеңіз, оның тереңдігі мен бейнелі өрнегі айқын сезіледі. Тіл зерттеуші ғалымдар да қазақ тілінің бай әрі таза сақталған тіл екендігін талай рет атап өткен. Бұл тұжырымды М. Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясының тілін зерттеген еңбектер де қуаттайды.

Ауыз әдебиеті — тіл байлығының алтын қоры

Тіл өнерін қадірлеген халықтың ауыз әдебиеті де аса бай. Ертегілер, батырлар жыры, аңыз әңгімелер, жұмбақтар, жаңылтпаштар — бұлардың бәрінде халқымыздың тіл қазынасы жинақталған. Әрбір жанрдың өзіне тән өрнегі бар, ал сол өрнектің өзегі — сөздің қуаты.

Тіл өнерінің ең айшықты салаларының бірі — айтыс. Айтыс ақыннан суырыпсалмалықты талап ететіндіктен, мұнда тіл шеберлігінің бағасы ерекше. Сол сияқты, өткен дәуірден сом алтындай сөзі жеткен жыраулық поэзия да қазақ тілінің қуатын кейінгі ұрпаққа жеткізген үлкен мектеп болды.

Жазба әдебиет пен ғылым тілі ретінде қалыптасуы

XIX ғасырда қалыптаса бастаған жазба әдебиетіміз де тілдің өркендеуіне зор ықпал етті. Бұл тұрғыда Шоқан, Ыбырай, Абай есімдері баршаға таныс. Ал қазақ тілінің ғылыми тұрғыда жүйелі зерттеле бастауы XX ғасырдың алғашқы кезеңімен байланысты. Әсіресе Ахмет Байтұрсынұлы — ұлт жанашыры, тілші-ғалым ретінде ерекше аталады. Сонымен қатар Құдайберген Жұбановтың еңбектері де қазақ тіл білімінің дамуына айрықша үлес қосты.

Кеңестік кезең: өріс пен қайшылық

Кеңестік кезеңде қазақ тілі кеңсе тілі ретінде де қолданыла бастады, ғылым тілінде де еңбектер жазылды. Университеттер мен мектептерге арналған оқулықтар жарық көрді, қазақ баспасөзі дамыды: газет-журналдар көбейді, әдебиет ілгеріледі. Поэзиялық, прозалық, драмалық шығармалар оқырманға жол тартты, шетел жазушыларының аудармалары қазақ тілінде жарияланды. Кітапханалардың ашылуы да қазақтілді кітаптар мен басылымдардың таралуына ықпал етті.

Сол кезеңде қазақ тілінде оқытатын мектептер жұмыс істеп, қазақ тілі мен әдебиеті пән ретінде жүйелі оқытыла бастады, мұғалім кадрлары даярланды. Театрлар ашылып, қазақ драматургтерінің шығармалары сахналанды. Қазақ тілінде фильмдер түсірілді. «Қыз Жібек», «Менің атым Қожа», «Атаманның ақыры», «Тақиялы періште» сияқты туындылар ұлттық киноның биік деңгейін көрсетті.

Мемлекеттік мәртебе және Тіл мерекесі

Соған қарамастан, туған тіліміз мемлекеттік тіл мәртебесін кеңестік жүйе құламай тұрып-ақ алған еді. Шын мәніндегі үлкен қуаныш 1989 жылғы 22 қыркүйекпен байланысты. Бұл күн — ұлт құндылығының тағдырына алаңдаған ел жанашырларының үні естілген, тілге құрметтің айқын көрінген күні. Содан бері бұл күн тіл мерекесі ретінде аталып өтеді.

Бұл мереке тек қазақ тіліне ғана арналмайды. Қазақстанда тұратын өзге ұлт өкілдерінің тілдеріне де құрмет көрсетілетін, татулық пен ортақ түсінікті дәріптейтін мереке ретінде бағаланады.

Тәуелсіздік дәуірі және цифрлық кеңістік

Тәуелсіздік алғаннан кейін қазақ тілінің өрісі кеңейе түсті. Қазақ тілі — мемлекеттік тіл екені Ата заңда айқын жазылды. Қазақ тіліндегі балабақшалар мен мектептердің саны артты, газет-журналдар көбейді. Баспа орындары ана тіліміздегі әртүрлі тақырыптағы кітаптардың жиі шығуына жол ашты, аударма ісі де кеңейді.

Бүгінгі таңда ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы жаңа міндеттер жүктейді: ақпаратты жедел тарату мүмкіндігі артқан сайын, ғаламтор кеңістігінде қазақ тілінің де орны нығая түсуі қажет. Осы бағытта қазақтілді сайттардың саны көбейіп, қазақ тілі интернет кеңістігіне еркін ене бастаған тілге айналды.