Тұсау кесу рәсімі
Тұсау кесу рәсімі: Наурыздағы тағылым мен тілек
Тұсау кесу — қазақ халқының бала тәрбиесіне қатысты ең мәнді ғұрыптарының бірі. Әсіресе Наурыз мейрамы кезінде өткізілген тұсаукесер рәсімі жаңару мен жақсылықтың белгісін айқындап, көптің тілегін бір арнаға тоғыстырады.
Білімділік
Наурыз мерекесінің мәнін түсіндіру, ұлттық танымды кеңейту.
Дамытушылық
Ойын-сауық арқылы балалардың есте сақтау, қабылдау қабілетін дамыту.
Тәрбиелілік
Ұлттық тұрмысқа, мәдениетке, мерекеге құрмет сезімін тәрбиелеу.
Рәсім атмосферасы
Зал іші әсем безендіріліп, күй ойналады. Ұлттық бұйымдардан көрме ұйымдастырылып, мерекелік көңіл күй бірден сезіледі. Бұл — тек тамаша көрініс емес, ұрпаққа өнеге беретін мәдени кеңістік.
Жүргізушілер сөзі
Наурыз мейрам жүректерге нұр сепкен,
Маңдайымнан сүйіп жатыр күн көктем.
Жарығыңмен, шуағыңмен, Күн-Ана,
Алып келдің жер бетіне гүл көктем.
Құтты болсын Ұлыс күні — жұмылдырған,
Бәрімізді ынтымақ пен бірлікке.
Құрметті қонақтар, аман-есенсіздер ме?
Тұсау кесіп, той жасау — ата дәстүр, асыл салтымыз.
Тойға келген барша жұртқа жақсылық тілейміз.
Думанды тойын жасап дүбірлетіп,
Салт-дәстүрді ежелден қастерлеген халықпыз.
Тұсау кесу деген не?
Тұсау кесу — бір жасқа толып, қаз-қаз басып жүре бастаған баланың қадамы құтты болсын, жолы ашық болсын, өмірінде сүрінбей, жамандық көрмей өссін деген ниетпен жасалатын ғұрып.
Ырымдық мағына: баланың тұсауы әртүрлі затпен кесілуі мүмкін, әрқайсысының өз тілегі бар.
- Ала жіп — адалдыққа, ақ ниетке бастайды.
- Қойдың майлы шегі — тоқшылыққа, берекеге жетелейді.
- Өрілген көк шөп — көбеюге, өсуге, өнуді тілейді.
Бұл күні Бөбек тобының бүлдіршіні, Қабыл атаның немересі Ақмейірдің тұсау кесу рәсімі көпшілік назарына ұсынылады.
Ақмейірдің тұсаукесері: рәсім барысы
Дәнегүл әже сөзі
Немерем Ақмейір жер-анаға алғаш қадам басып, үлкен өмір жолына із тастамақ. Сол құлынымның тұсауын аяғы жеңіл, жүрісі шапшаң, ақкөңіл, елге сыйлы, ардақты ана, сүйікті әже — Ләззат әжеге кестірмекпін. Келінім, Ақмейірді ортаға алып келіп, Ләззат әжесіне табыс ет.
Осы сәтте ақ жайма жайылып, тұсау кесуге қажетті заттар ортаға қойылады.
Тәй-тәй, балам, тәй, балам,
Шақырып тұр айналаң.
Жүруге алғаш талпындың,
Құтақандай жан балам.
Қаз-қаз тұрып талпындың,
Қуантасың, күлесің.
Аман болсаң аз-ақ күнде
Алшаң басып жүресің.
Ала жіппен тұсайын Ақмейірдің аяғын,
Тұсау жібін кесейін жасап баба ырымын.
Сағат сайын есейіп, шапқыласын құлыным,
Аяқтары талмасын, айналайын, алтыным.
Баланың аяғы байланып, пышақпен тұсауы кесіледі.
Қаз-қаз, бала, қаз, балам,
Қадам бассаң мәз болам.
Қаз баса ғой, қарағым,
Құтты болсын қадамың.
Алға қарай баса бер,
Асулардан аса бер.
Ақмейірді екі келіншек жетектеп жүргізеді.
Ал, келіншектер, тәй-тәйлап алға бастаңдар.
Шошытпаңдар, айқайлап, жалғыз тастап қашпаңдар.
Немеремнің жолына мол қылып шашу шашыңдар,
Із қалдырсын соңына, алдын кең қылып ашыңдар.
Ақ жайманың алды кең ашылып, баланың жолы айқындалғандай әсер береді. Шашу шашылып, жұрттың тілегі қосылады.
Ақ тілек пен бата
О, халайық, қол жайып, той тілеуін қолдайық,
Жүйрік болсын баламыз, мыңнан озып жүретін.
Қамқор болып халқына, берік болып антына,
Есейгенде қымбатты, сыйлы болсын жалпыға.
Тұсаукесер той құрметіне «Тәй-тәй» әні орындалады. Кейін мерекелік сәтті жалғап, «Қазақ дәстүрлері» әні шырқалады.
Дәнегүл әже
Бүгін — ақ түйенің қарыны жарылған күн. Дастарханға келіңдер, қадамдарыңа гүл бітсін.
Әжелер дастархан төріне жайғасады.
Асылкүл әже
Тойды бастайық. Тойбастар айтылып, тұсаукесер ырымының салтанаты жалғасады.
Құлыным үлкен жігіт болсын!
Ата-анасына қуаныш болсын.
Жақсылармен қатар болсын,
Жамандарға қатал болсын.
Ата-дәстүр байлығын жалғастырар,
Берік бұтақ болсын.
Наурыздарың құтты болсын!
Ұлыс береке әкелсін.
Ақ мол болсын,
Қайда барсаң жол болсын.
Осы тойды қызықтаған
Баршаңызға той қонсын.
Қорытынды
Тұсау кесу — баланың алғашқы қадамын елдік тілекпен бекемдейтін, береке мен бірлікке үндейтін ғұрып. Наурыздың жаңару рухымен астасқан бұл рәсім ұлт жадысын жаңғыртып, ұрпаққа аманат болатын құндылықтарды айқын көрсетеді.
Назар қойып тамашалағандарыңызға рақмет!