Күннің және Айдың тұтылуы
Күн мен Ай тұтылуы қалай пайда болады?
Жарықтанған Жер мен Ай кеңістікте конус тәрізді көлеңке және конус тәрізді шала көлеңке түсіреді. Осы көлеңкелердің біріне екінші дене кірген кезде тұтылу құбылысы байқалады.
Ай тұтылуы: толық және шала
Ай Жердің көлеңкесіне жарым-жартылай кірсе, Айдың шала тұтылуы болады. Ал Ай Жер көлеңкесіне толық енгенде, Айдың толық тұтылуы байқалады.
Негізгі ой: Ай тұтылуы — Айдың Жер көлеңкесіне енуімен байланысты құбылыс.
Күн тұтылуы неге сирек және неге қысқа?
Күннің толық тұтылуы тек Жер бетіне Ай көлеңкесінің дағы түскен жерде ғана көрінеді. Бұл дақтың диаметрі 250 км-ден аспайды, сондықтан бір мезгілде толық тұтылу Жердің өте шағын бөлігінде ғана байқалады.
Көрінетін аумақ
Толық фаза тек тар жолақта ғана байқалатындықтан, көптеген өңірлерде ол мүлде көрінбеуі мүмкін.
Ұзақтығы
Толық тұтылу фазасы 7 минут 70 секундтан артыққа созылмайды.
Шала тұтылу
Жерге Айдың шала көлеңкесі түскен аймақтарда Күннің шала тұтылуы байқалады.
Неліктен толық тұтылу әрдайым бола бермейді?
Жердің Айдан және Күннен қашықтықтары аздап өзгеріп отырады. Соның нәтижесінде Айдың көрінерлік бұрыштық диаметрі Күндікінен кейде үлкен, кейде кішірек, ал кейде тең болып көрінеді. Сондықтан Күн тұтылуының сипаты да әртүрлі болады.
Ғылым мен тарихтағы орны
Күннің толық тұтылуы ғылым үшін ерекше қызық құбылыс. Ал ерте замандарда бұл құбылыс адамдарды қатты үрейлендіріп, түсініксіз құбылыс ретінде қабылданған.
Егер орбиталар дәл беттессе не болар еді?
Егер Ай орбитасының жазықтығы эклиптика жазықтығымен дәл беттессе, онда әрбір жаңа айда Күн тұтылуы, ал әрбір толған айда Ай тұтылуы үнемі болып тұрар еді.