Сиырды күту
Сиырды күту
Сиырдың өнімділігі тек азықтандыруға ғана емес, оны ұстайтын қораның дұрыс жобаланып, санитариялық талапқа сай салынуына да тікелей байланысты. Дұрыс қора малға жайлы орта қалыптастырып, ауа алмасуын, жарық түсуін және тазалықты қамтамасыз етеді.
Қораның құрамы және жоспарлау
Сиыр қорасы көбіне қолжетімді, арзан материалдардан салынады және әдетте үш бөлімнен тұрады: сиыр тұратын қора, азық сақтайтын бөлме және көң жинайтын лапас.
Ұсынылатын өлшемдер
- Бұзаулы сиырға: 6×4 м, биіктігі 2,2–2,4 м.
- Бірнеше сиыр болса: әр басқа 6–7 м².
- Тана-торпаққа: 4–5 м².
Бұл өлшемдер зоогигиеналық талаптарға сай ауа алмасуын қамтамасыз етуге көмектеседі.
Дербес шаруашылықтарда әртүрлі мал түрлері бірге ұсталуы мүмкін, сондықтан қора жоспары әр жағдайда бірдей болмайды. Жобалау кезінде малдың түрі мен саны, жердің ыңғайы және шаруашылықтың мүмкіндігі ескеріледі. Міндетті түрде таза ауада серуендейтін алаң және азық сақтайтын бөлмелер қарастырылғаны дұрыс.
Құрылыс материалдары
Құрылыс материалы ретінде ағаш бөрене, қалың тақтай, кірпіш немесе саман қолданылады. Негізгі мақсат — қораны жылы, құрғақ, жел өтпейтін әрі күтімі жеңіл ету.
Еден және ылғалдылық: денсаулықтың негізі
Еден таңдауы
- Ағаш еден — жылы, сыз өткізбейді, көң жинауға қолайлы.
- Бетон еден болса, үстіне зәр ағатын аралығы бар саңылаулы ағаш еден төсеу ұсынылады.
Зәрдің ағуын ұйымдастыру
Қатты тапталған топырақ үстіне тақтайларды тығыз отырғызып, әр метр ұзындығында 2–3 см еңіс жасау арқылы зәрді еденнің артқы жағындағы науаға жинап, қорадан сыртқа ағызуға болады. Орта есеппен тәулігіне сиырдан 15–20 л, бұзаудан шамамен 5 л зәр бөлінеді.
Су сіңірмейтін, құрғақ еден қорадағы ылғалдылықты қалыпты ұстап, зәр ыдырауынан пайда болатын аммиак пен күкіртсутегі сияқты зиянды газдардың жиналуын тежейді.
Ішкі ұйымдастыру: орын бөлу және науалар
Сиыр, тана-торпақ және бұзау тұратын аймақтарды бөлу үшін жеңіл жылжитын, құрастырмалы тақтай қалқалар ыңғайлы. Бұл қора аумағын мал санына қарай тез қайта жоспарлауға мүмкіндік береді.
Азық науасының өлшемдері
- Жоғарғы деңгейі
- 60 см
- Төменгі деңгейі
- 40 см
- Артқы қабырғасы
- 60–70 см
- Алдыңғы қабырғасы (сиырға қараған)
- 30 см
Алдыңғы жағында сиыр мойнын созатын жері домалатып ойылады — бұл азықтануға қолайлы.
Желдету, жарық және температура
Таза ауа
Ауа алмасуы үшін төбеден 15×15 см ауа сорғыш тесігі қалдырылады. Қақпағы қораның жылылығына қарай ашылып-жабылып тұрады.
Температура
Қора ішінде қолайлы жылу мөлшері 8–10°C шамасында. Жалпы 4°C-тан 20°C-қа дейін өзгеруі мүмкін. Дұрыс температурада сиыр қоректік заттарды дене жылуын ұстап тұруға артық жұмсамай, өнім өндіруге көбірек пайдаланады.
Жарық
Терезе еденнен 1,2–1,3 м биіктікте орналасады. Терезе көлемі еден аумағының шамамен оннан бір бөлігі болса жеткілікті. Әйнектерді таза ұстап, жуып-сүртіп тұрған жөн.
Биоқауіпсіздік және күнделікті күтім
Сырттан жұқпалы ауру кірмеуі үшін кіреберіс алдына дезинфекциялық материал салынатын арнайы жәшік қою қажет. Есік мал еркін кіріп-шығатындай кең етіп жасалады.
Серуен
Сиырды күнделікті қорадан шығарып, таза ауада 2–3 сағат жүргізу — тәбетті сақтап, денсаулықты нығайтады.
Жүн мен тұяқ күтімі
Жүнін қатты қырғышпен тазартып, жеңіл массаж жасау тері және май бездерінің жұмысын жақсартады, тәбетті ашады және сүтке түсетін микробтар санын азайтады. Сыртқа шығарғанда тұяғын қарап, өсіп немесе майысып кетсе түзетіп, арасын қидан тазартады.
Төсеніш пен көңді сақтау: тазалық пен тыңайтқыш құндылығы
Төсеніш материалы
Қораның зоогигиеналық тазалығына әсер ететін маңызды нәрсе — төсеніш. Ең жақсы төсеніш ретінде күздік дақылдардың сабаны ұсынылады: ол ылғалды жақсы сіңіріп, көңнің сапасын арттырады.
Көңді дұрыс нығыздау
Бір сиырдан жылына шамамен 10 тонна көң түсуі мүмкін. Ол — құнды органикалық тыңайтқыш. Тыңайтқыштық қасиетін сақтау үшін көңдегі азотты жоғалтпай, жинақталған нәжісті таптап, нығыздап жинайды.
Ауа кіруін азайту үшін үстін мезгіл-мезгіл зәрмен ылғалдандырып тұрады. Көң жеткілікті нығыздалмаса, қызу көтеріліп, органикалық заттар ыдырай бастайды.
Лапас және шатыр
Жас сиырды бұзауымен бірге қора алдындағы жеңіл қалқа — лапас астында ұстауға болады. Қораның төбесі су өтпейтіндей етіп жабылып, шатыр дұрыс еңістетіліп жасалады.
Қорадағы құрал-саймандар және сақтау тәртібі
Күнделікті жұмысқа қажет құралдар ғана қорада тұрғаны дұрыс: айыр, күрек, сыпырғыш, шелек, қырғыш, көң таситын қорап.
Дезинфекция және қоспалар
Бір бұрышта биіктеу жерге қойылған жабық қорапта каустикалық сода, креолин, формалин сияқты дезинфекциялық заттар сақталады. Басқа жәшіктерде қажетті минералды және дәрілік қоспаларды бөлек ұстаған жөн.
Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы