Қайтпаймын деген дауысы

Жылқыаман батыр Отыншыұлы (1712–1796) — Қызылорда облысы, Арал ауданы, Бөген елді мекеніне қарасты Ақшатау өңірінде дүниеге келген. Ол ұлт-азаттық қозғалыс тарихында айрықша орны бар көрнекті тұлғалардың бірі ретінде танылады.

Деректерде батыр 1796 жылы Қарақалпақ жерінде, 84 жасында Нұрата өңірінде дүниеден өтіп, сүйегі сонда жерленгені айтылады.

«Ақтабан шұбырынды» тұсындағы ерлігі

«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» кезеңінде үш жүздің басы қосылған ауыр шақта Жылқыаман небәрі 13 жасында-ақ жорыққа араласып, 1725 жылғы қанды шайқаста ерлігімен көзге түскені баяндалады. Ол «ақшұбар» мылтығын шебер қолданып, қарсы келген жауды ықтырып, атағы қазақ арасына кең тараған.

Үш жүздің батыр-билері жиналған үлкен алқада өнерін танытқан Жылқыаман кейінгі жоңғармен шайқастарда да абыройға бөленеді. Жырда оның білтелі мылтықпен жау ортасына от шашып, үрей ұялатқан сәттері бейнеленеді.

Ордабасы және «Мың бала» туралы дерек

Аңыз-әңгімелер мен жыр желісінде 98 жастағы Байжан биден 15 жастағы Сартай батыр бата алып, 1000 баладан жасақ құрғаны айтылады. Сол «Мың бала» үш жүздің игі жақсылары мен батырлары бас қосқан Ордабасыға жетеді. Соғыс басталар сәтте екі шекесінде қос айдары бар 15 жасар Сартай батырдың қасында ақшұбар мылтығы бар 13 жасар Жылқыаман саптың алдыңғы қатарында тұрады.

«Ақшұбар» мылтығының тарихы

Сол дәуірде Ресей патшайымы қазақтарға от қару сатуға қатаң тыйым салып, сатқандарды жазалағаны айтылады. Соған қарамастан Кіші жүз қазақтары мал беріп, аз да болса от қаруға қол жеткізіп отырған. Осы істің ішінде Жылқыаманның әкесі Отыншының аты аталады: ол Ресей жеріне мал айдап барып, бір үйір жылқыға екі пұт оқ-дәрісімен қоса құндағы ала-шұбар мылтық сатып алған деседі.

Жорық жолы және мергендігі

Жылқыаман батыр 13 жасынан бастап ел азаттығы мен еркіндігі үшін майданға араласып, өмірінің соңына дейін ат үстінен түспей, «ақшұбарын» серік еткен. Ол жоңғар-қалмаққа қарсы шайқастарда ғана емес, Сыр бойын мекендеген Кіші жүз қазақтарына Қоқан мен Хиуа хандықтары шапқыншылық жасаған тұстарда да қайтпас батырлығымен, мергендігімен танылып, жауды тойтаруға қатысқан.

Ескерткіштер, ас беру және зерттеу еңбектері

2000 жылы Ақбасты елді мекенінде Жылқыаман батырға зәулім кесене тұрғызылып, ас берілгені көрсетіледі. Сол жылы оның ағасы Торының баласы Шабан бабаға да кесене салынған. 2006 жылы батыр ұрпағы Амангелді Қалыбаевтың ұйымдастыруымен екі бабаға тағы да ас беріліп, құран бағышталған.

Сонымен қатар Аманжол Сақыпұлының «Жылқыаман батыр» атты көлемді кітабы жарық көргені аталады.

Бүгінгі ұрпақ

Жыр-аңыз желісінде Сартаймен қандыкөйлек жолдас болған Жылқыаман, Жылқыайдар, Төркінбай, Сырғақ, Байғара, Бәйімбет сияқты ерлердің ұрпақтары бүгінде Арал ауданында тұратыны айтылады.