Бәрі - бәрі есімде
Ұмытылмайтын бір оқиға
Бұл оқиғаға да он, тіпті жиырма жылға жуық уақыт өткен шығар. Бірақ жадымнан өшпейді. Заман өзгерсе де, алдау мен арбау, өтірік пен зорлық атаулы адамзатпен бірге жасасып келе жатқандай. Мұндай жайларды біз ойдан құрастырған жоқпыз — адам баласы бар жерде мінез де бар, сын да бар.
Есіңізде ме: жастық шақ, мектеп ауласы, улап-шулаған балалар, туған ауылдың келбеті, мұғалімдер, мектеп директоры… Қоңырау соғылғанда сыныптастардың далаға лап қойғаны, бір-бірін қағып-соғып жүгіргені, құрбы-қыздардың сыңғырлаған күлкісі, ұлдардың оттай жанған көзбен бір-біріне шүйліге кететіні…
Ұстаздың үнсіз тәрбиесі
Сол шақта ұстазымыздың бейнесі ерекше еді. Қолында кітаптар мен журналдар, дәптерлер. Жылы жүзіне болашағымыз үшін алаңдаған үнсіз ой араласатын. Ол кейде алыстағы биік тауларға ұзақ қарап тұратын да, кейін бізге мейірімін төгетіндей әсер қалдыратын. Жымиып қана шашымыздан сипап, қызықты әңгімесін айтып беріп, бізбен бірге шаттанып, балаша күлетін.
Оның әр қимылы көз алдымда: аппақ жағалы көйлегі, ұқыптылықпен өрілген шашы, сүйріктей саусақтары, әдеппен ұсталған кітабы — бәрі біз үшін қайталанбас, артық-кемі жоқ тұтас бір тұлға еді.
Мейірім
Баланың жүрегін ауыртпай, жанын жылыта білетін жұмсақ мінез.
Ұқыптылық
Сыртқы жинақылық арқылы ішкі тәртіп пен жауапкершілікті үйрету.
Адамдық
Үлгімен тәрбиелеу: сөзден бұрын мінез сөйлейтін сәттер көп.
«Бір кірпіш» оқиғасы
Сол күндердің бірінде біздің сынып оқушылары «Менің атым Қожа» фильміндегі Қожаға ұқсап, түрлі қулыққа басып жүретін. Бірінің портфеліне бақа салады, біріне ойыншық тығады, ал біреуі алғашқы сезімге толы, кішкентай параққа жазылған «сезім суреттерін» жасырып қояды — бәрі де есімде.
Сөмкеге салынған ауыр «әзіл»
Бірде оқушылар А есімді сыныптасымыздың сөмкесіне үлкен кірпіш салып жіберген. Ойлаңызшы — кәдімгі салмақты, үлкен кірпіш. А болса сөмкесінің ауырлағанын елеместен үйіне қарай тарта береді.
Жарты жолда ғана «неге ауырлап кетті?» деп ашып қараса — кірпішті көреді. Басқа біреу болса, лақтырып тастар еді. Немесе ата-анасына айтып, мектепті шулатар ма еді. Ал А кірпішті қолына алып, тазалап, сүртіп, қайтадан сөмкесіне салады да, мектепке қарай бет бұрады.
Мектепке жеткенде, әлі үйлеріне тарамаған оқушылар оның келуін қыран-топан күлкімен қарсы алады: қол шошайтып мазақтайды, жан-жақтан сөз жаудырады.
А болса тоңып қалған кішкентай қолдарымен ешкімге алаңдамастан, әлгі кірпішті асықпай сөмкесінен алып шығады. Топтың ішінен біреуі: «Сенің есің дұрыс емес, әжетхананың түбінен тапқан кірпішті қайта әкелгенің — мисыздық» деп тиіседі.
А сабырмен: «Жоқ. Бұл кірпіш осы мектептің бір бұрышына қаланар, немесе бір керегіне жарар», — дейді де, үйіне қарай бет түзейді.
Жылдар өткендегі жалғас
Қаншама жылдар өтті, бірақ осы оқиға әлі де есімде. Қазір А — осы Жезқазған қаласындағы еңселі мектептердің бірінде сабақ береді. Сол жанар, сол таза жүрек, сол таза пейіл — өзгермеген.
Ол біз аңсаған, құрметтеген, сүйген, биік санаған ұстаздардың қатарында. Біз үлгі тұтқан ұстаздардың символындай көрінеді: шын адам, шын ұстаз.
Абайдың аманаты
Ұлы Абай айтқандай: «Сен де бір кірпіш дүниеге, кетігін тап та бар, қалан!»
Жуырда көріп қалдым: қолында бір шлакоблок, тағы да сол мектепке қарай кетіп барады. Кейде адам туралы ең дәл анықтаманы сөз емес, әрекет береді.
А есімді кейіпкер туралы тағы бір естелік бар. Жалғасы кейін…
Авторлық белгі
Естелікті өңдеп жазған: Мұсабеков Айхан Қасқанұлы
Жезқазған қаласы, «Өнер мектебі» ұстазы