Толғаныс үстінде менің ойыма өзіміздің облыстық Сарыарқа самалы газеті орала кеткені
Тәуелсіздіктің 25 жылы: естелік, ой, және газет жауапкершілігі
Ақиқатты айту үшін тіл берілген. Тәуелсіздік таңы атқалы бергі уақыттың да ширек ғасырға жуықтауы — әрқайсымызды өткенге қайта үңілтетін, бастан кешкенімізге баға бергізетін кезең. Тәуелсіздік жылдарында атқарылған игілікті істер ұшан-теңіз: білім беру, денсаулық сақтау, ел қорғанысы, индустрия және өзге де салалар. Олардың бәрін бір мақаланың аясына сыйғызу мүмкін емес.
Осы ойлардың жетегінде менің есіме өзіміздің облыстық «Сарыарқа самалы» газеті түсті. Бұл — жай ғана басылым емес, өңірдің тынысын танытатын, қоғамның көңіл күйін ұстайтын айна іспетті дүние.
Кеңестік кезеңнің шектеуі
Кеңес дәуірінде партияның сөзі үстем болып, талай газет нұсқаумен ғана өмір сүрді. Облысқа орталықтан жоғары лауазымды өкіл келсе, оқырман оның келген-кеткенін көбіне ТАСС пен КазТАГ-тың қысқа хабарларынан ғана білетін. Ал қандай мәселеге назар аударды, қандай шешім қабылданды — көбіне беймәлім қалатын.
Бір сөзбен айтқанда, сөз бостандығы, ақпарат алу және оны тарату мүмкіндігі шектеулі еді. «Газет қызметкерлері тек өз аймағының тұрмыс-тіршілігін ғана жазуға тиіс» деген жазылмаған қағида талай таланттың қиялын тұсаулағаны да рас.
«Сарыарқа самалы» ұсынған жаңа тыныс
Сондықтан да болар, бірер жыл бұрын журналист Сая Молдайыптың Алматы сапарынан жазған сериялы сұхбаттарын (редактор — А. Әбіш) оқығанда қатты қуандым. Кейін бұл редакция ұжымының арнайы жобасы екенін біліп, бастаманың жалғасуын тіледім.
Тұлғалармен сұхбат — оқырманға олжа
Мұзафар Әлімбаев, Әзілхан Нұршайықов, Қалмұқан Исабаев, Ахат Жақсыбаев секілді қаламгерлермен болған әңгімелер — қазақ ұғымымен айтқанда, әрқайсысы бір «қаралық» дүние еді.
Ұрпақ ертеңі туралы салмақты толғам
Мұзағаң мен Әзағаңның ұрпақ болашағына алаң көңілден туған ойлары, ел тәуелсіздігі туралы толымды пайымдары оқырманға уақыттың ауыр салмағын бір сәт ұмыттырғандай әсер қалдырды.
Тарихтың шаңына көмілмесін деген есімдер
Әдебиетімізге өлшеусіз мұра қалдырған Қалмұқан Исабаев соғыс соқпағында Италия жерінде Отан үшін қаза тапқан қазақ партизандарының уақыт тозаңына көміле бастаған есімдерін қайта тірілткенін айрықша атап өту керек. Италиядағы Қазақстан елшілігі арқылы олардың ерлігі әлемге жария болып, Италияда кесене тұрғызылды. Осы жайларды газет тілшісі С. Молдайып әсерлі жеткізе білді.
Жерлестік парыз және журналистік үн
Біздің өңір үшін Сәбит Дөнентаев есімі ерекше қастерлі. Ол — өз дәуірінің шебер журналисті, қазақ әдебиетіндегі сатираның алғашқы сардарларының бірі. Семей қаласындағы бейітінің мүшкіл хәлін көтеріп, дабыл қаққан да — белгілі қаламгер Сая Молдайып.
Сұхбат мәдениеті: жаттанды сауалдан алыс
ҚР Тағамтану академиясының академигі Төрегелді Шорман, дәстүрлі әнші Қайрат Байбосынов, Құнанбай рөлін сомдаған Д. Жолжақсынов секілді тұлғалармен сұхбаттарды оқи отырып, Саяның сұхбат алу тәсіліндегі бір ерекшелікке назар аудардым.
-
Ол кейбір әріптестеріміз секілді сұхбаттасушының өмірбаянын тізбелеп, кейін «Қала ұнады ма?» тәрізді жаттанды сұрақтарға көшпейді.
-
Керісінше, жазушының, ғалымның, актердің шығармаларындағы кейіпкерлерді атап, нақты іс-әрекетке сүйенген сауал қояды.
-
Бұл тәсіл сұхбаттасушыны ойлантып, жинақы да мазмұнды жауапқа жетелейді; ал оқырманды бейжай қалдырмайды.
Елді толғандырған сұрақтарға ізденіс
Газет көлемі мен жарияланған материалдарды толық көшіріп беру мүмкін еместігін ескере отырып, бір сұхбатқа қысқаша тоқталғым келеді. Журналист Фархат Әміренов (бас редактор — Н. Жайықбаев) Бауыржан Момышұлының келіні, белгілі жазушы Зейнеп Ахметовамен «Қазақтың кіндігі жерден ажырап қалды» тақырыбында сұхбат жүргізген.
Зейнеп Ахметованың ой түйіндері
Жастар неге адасады?
«Ең басты себеп — 70 жыл бойы Құдайсыз қоғамда өмір сүруіміз. Ал адасып жүрген жастар басқа қоғамнан келген жоқ, өз ортамыздан шықты... Шекараны айқара аштық, ал оларға керегі жер асты, жер үсті байлығы еді. Сөйтіп, қазақты батыс жалаңаштады, шығыс тұмшалады», — деген пікірі көптің көкейіндегі сауалға ой салған.
Дін мен дәстүрдің арақатынасы
«Қазір дін жолында жүргендердің дені қандай да бір мәселе туралы ой айтылса, “бұл шариғатта жоқ” дегенді алға тартады... Кей имам-молдалар дін мен дәстүрді дұрыс түсінбейді... Құдай сені қазақ қып жаратты: сол ұлттың тілі, дәстүрі, салты, әдебиеті, мәдениеті, тарихы, елі, жері — бәрі саған тиесілі», — деген тұжырымы ұлттық жауапкершілікті еске салады.
Сондай-ақ қазақ бойындағы бауырмалдық, мейірбандық, дархандық секілді қасиеттердің бастау көзі ұлттық салт-дәстүрде екенін жиі ұмыт қалдыратынымызды да орынды қаперге салады.
Газет — күнделікті өмірдің жылнамасы
Газет еліміздің өткенін де, бүгінін де бүкпесіз жазып, оқырманға жеткізе білсе ғана күнделікті өмірдің жылнамасы бірте-бірте тарихқа айналады. Жазушылар мен ақындар, өнер шеберлері, ғылымды алға сүйреген тұлғалар туралы тек республикалық басылымдар жазсын деп күтіп отырмай, өңірлік газет те өз оқырманына тосын ой, тың сұхбат, салмақты сөз ұсына алуы тиіс.
Осы орайда оқырманға ой салған жобалар үшін «Сарыарқа самалы» газетіне ризашылығымды білдіремін. Журналист әріптестеріме айтарым бір-ақ ауыз: «Жазар көбейсін, бауырлар!»
Сүлеймен Баязитов