Жоғалыңдар көзімнен

Қыс түскен елдегі корольдің балалары

Біздің жақта қыс түскен кезде қарлығаштар ұшып баратын, ит арқасы қияндағы бір елде король өмір сүріпті. Оның өндірдей он бір ұлы және Элиза атты жалғыз қызы бар екен.

Он бір ханзада мектепте оқып, омырауларына жұлдыз тағып, белдеріне қылыш байлап жүретін. Алтын тақтаға алмас қаламмен жазатын, бәрі де білімге жүйрік, зерек болып өсіпті. Орталарындағы жалғыз қарындасы Элиза айна шыныдан жасалған ұзын орындықта отырып, корольдіктің байлығының тең жартысына сатып алынған суретті кітаптарды тамашалауды ұнататын.

Иә, бұл балалардың тұрмысы жақсы еді. Бірақ олардың бақыты ұзаққа созылмады: аналары дүние салып, әкелері төсек жаңғыртты.

Өгей ананың қатыгездігі

Балалар алғаш келген күні-ақ мұны аңғарады. Сарайда сауық болып, олар бала болып ойнап жүргенде, әдетте ешкім тәтті тағам мен отқа көмген алманы аямайтын. Ал өгей шеше оларды мазақтап, алдына бір табақ құм қойып: «Тәттінің орнына соны жеңдер, сонымен ойнаңдар!» — дейді.

Бір апта өтпей жатып, ол Элизадан құтылғысы келіп, деревнядағы қарапайым шаруаның қолына тәрбиелеуге береді. Артынша ханзадаларды да король әкесіне жамандап, әкесін балаларынан бездіріп тастайды.

Элизаның жалғыздығы және өсуі

Элиза ауылдағы шағын үйде өседі. Ойыншығы жоқ, тек жасыл жапырақтармен ойнайды. Жапырақтың ортасын тесіп, күн нұрына сығалап қарағанда, ағаларының жаудыраған көздері көз алдында тұрғандай көрінеді; ал күннің жылы лебі бетіне тисе, бауырлары сүйіп жатқандай сезінетін.

Осылайша Элиза он бес жасқа толып, сарайына қайтады. Оның ай десе аузы, күн десе көзі бар асқан сұлу екенін көрген өгей шешесі іштей өрттей күйіп, қызға бұрынғыдан бетер өшігеді.

Сиқырлы хауыз және бұзылған ажар

Королева Элизаны да аққуға айналдырғысы келеді. Бірақ король қызын көрмек болып шақыртқандықтан, ол басқа айлаға көшеді: таңсәріде кілем төселген хауызға келіп, үш бақаны ұстап, тұмсықтарынан сүйіп, әрқайсысына зұлым тілек айтады.

Элиза хауызға түскенде, бақалар шашына, маңдайына, кеудесіне жабысады. Бірақ қыз ештеңе сезбейді. Ол шыққанда судың бетінде үш көкнәр гүлі қалқып жүреді — бақалар соларға айналған екен. Элизаның жүрегі таза, пәк болғандықтан, сиқыр толық дарымайды.

Мұнымен тоқтамаған королева оны грек жаңғағының майымен сылап, аппақ тәнін қара қошқылға бояйды, жібектей қолаң шашын ұйпа-тұйпа етіп тастайды. Корольдің өзі көріп шошып, «бұл менің қызым емес» деп маңына жолатпай қояды. Тек шынжырдағы ит пен бөлмесіне ұя салған қарлығаш қана таниды.

Қара орманға қашу

Еңіреп жылаған Элиза қуғын көріп кеткен ағаларын есіне алып, ешкімге білдірмей сарайдан шығып кетеді. Мидай дала мен ми батпақты кешіп, күні бойы жүріп, ит тұмсығы батпайтын қара орманға бет алады.

Орман ішіне кірген соң қараңғы түсіп, қыз адасады. Жұмсақ мүктің үстіне бүк түсіп жатып, тәңіріне жалбарынады да, құлаған ағаштың түбіріне басын қояды. Түнгі тыныштықта жүздеген жалтырауық қоңыз жұлдыздай жылтырайды; бір бұтақты сілкіп қалғанда, от ұшқынындай болып жан-жаққа шашырайды.

Мөлдір су және қайта оралған көрік

Элиза оянғанда, күн арқан бойы көтеріліп қалыпты. Қалың жапырақ арасынан алтын торғындай сәуле төгіліп, зәулім ағаштардың ұшар басына өрмелеп шығады. Құйтақандай құстар төңіректеп ұшып-қонып, иығына қонғысы келгендей.

Су сылдыры естіліп, бірнеше бұлақ тоғысқан, түбі күміс құм тамаша хауызға жолығады. Су сондай мөлдір: самал қамыс пен бұтаның сәулесін тербетпесе, ұлы суретшінің қолынан шыққан көрініс дер едің.

Су бетіне қараған сәтте Элиза шошып кетеді: бет-аузы қожалақ, адам танымастай болып қалған. Бірақ мөлдір сумен беті-қолын жуса, өңі ашылып, уыздай аппақ тәні қайта жарқырайды. Ол түгел шешініп, сап-салқын меруерт суға шомылып, бұрынғы асқан сұлулығына қайта келеді.

Киініп, таранып болған соң, бұлақтың тап-таза суынан қос уыстап ішіп, орман ішіне қайта жол тартады. Жабайы алма ағашының піскен жемісінен жүрек жалғап, меңіреу тыныштыққа сіңіп жүре береді.

Кемпірдің жолы және өзен үстіндегі өткел

Орман ішінде қолында кәрзеңкесі бар кемпір кезігеді. Кәрзеңкеде бүлдірген бар екен, кемпір қызға ауыз тигізеді. Элиза одан осы маңнан он бір ханзада өтпеді ме деп сұрайды.

Кемпір ханзадаларды көрмегенін айтады, бірақ кеше өзен бойымен төбесінде алтын тәжі бар он бір аққудың жүзіп өткенін көргенін жеткізеді. Сөйтіп Элизаны биік жарға ертіп апарады.

Өзеннің екі жағы да тұтас қара орман. Ағаш бұтақтары мен жапырақтары бір-біріне айқаса өріліп, құшақ жайған бауырлардай тұтасып қалған. Тіпті екі беттегі ағаштар тамырларын созысып, арман күшімен жер бетінен көтеріліп, бір-бірімен қауышып, өзенге өткел болғандай көрінеді.

Теңіз жағасындағы үміт

Элиза өзеннің теңізге құятын сағасына жетіп, шетсіз-шексіз көк теңізді көреді. Айдын бетінде қайық та, кеме де жоқ. Жаға толы малта тас — теңіз оларды әбден жұмырлап, жылтыратып барып шығарып тастағандай.

Жағаға ағын айдап әкелген он бір аққу қауырсынын көріп, Элиза оларды шоқ гүлдей буып алады. Қауырсын бетінде мөлдір моншақтай тамшылар жылтырайды — жас па, шық па, айыру қиын.

Теңіз жағасы меңіреу тыныш болғанымен, қыздың көңілі құлазып кетпейді: көк теңіз сағатына сан құбылып, бірде түнеріп, бірде жадырап, өз мінезін көрсетеді.

Күн батар шақтағы кездесу

Күн ұясына батар кезде, Элиза аспанда тізіле ұшып келе жатқан алтын тәжді он бір аққуды көреді. Олар ақ жібек арқандай жұбын жазбай, бірінің артынан бірі созылып келеді.

Элиза жарқабаққа жүгіріп шығып, бұта түбіне жасырынады. Аққулар қонып, күн мүлде батқанда қанаттарын сыпырып тастап, сымбатты он бір ханзадаға айналады.

Олар өгей шешенің зұлымдығын айтып, бірде жыласып, бірде күлісіп, шер тарқатады. Ең үлкені олардың қарғыстың шартын түсіндіреді: күндіз аққу, күн батқан соң ғана адам қалпына келеді. Егер биікте ұшып бара жатқанда адамға айналып кетсе, құлап түсетін еді.

Арғы беттегі ел және ортасындағы жалғыз жартас

Ханзадалар теңіздің арғы бетіндегі ғажайып елде тұрады екен. Бірақ оған жету үшін көк теңізді көктей өту керек, ал жолда қонатын арал жоқ. Тек теңіздің дәл ортасында судан төбесі ғана қылтиып тұрған жалғыз жартас бар. Сол жартасқа ғана қысылып-қымтырылып қонып, түнейді.

Элиза олармен бірге кеткісі келеді, бірақ кемелері де, қайықтары да жоқ. Сонда кенже ағасы: егер қорықпаса, олар тор тоқып, қарындастарын көтеріп ұшырып әкетуге болатынын айтады.

Тор, ұшу және дауыл

Түні бойы олар жас тал мен қоғажайдан үлкен әрі берік тор тоқиды. Элиза соның үстіне жатады. Күн шыға ханзадалар аққуға айналып, торды тұмсықтарымен көтеріп, сүйікті қарындастарымен бірге ұлпа бұлтпен жарыса ұша жөнеледі.

Күннің көзі бетіне түспесін деп, бір аққу төбесінде ұшып, қанатымен көлегейлейді. Элиза оянғанда, теңіздің үстінде зәулім биікте самғап бара жатқанын көреді — бәрі түс секілді.

Аққулар сонша биік ұшты: теңіздегі дәу кеме төменде ақ шағаладай ғана көрінеді. Арт жақтарында асқар таудай бұлт еріп келеді; бұлт бетінде Элизаның және он бір ағасының алып көлеңкесі түседі.

Кенет аққулар жан ұшыра төмен құлдырайды — құлағаны емес, жартасқа ұмтылғаны екен. Күн теңізге белуарынан батқанда, Элиза төменнен итбалықтың тұмсығындай ғана қылтиып тұрған тас діңгекті көреді. Соңғы сәуле жұлдыздай жұқарып барып сөнгенше, аққулар дәл уақытында жетіп үлгереді.

Үй орнындай ғана жартас үстінде он бір аға мен жалғыз қарындас қол ұстасып, құлап кетпей әрең тұрады. Теңіз тасқа ұрып, ақ көбігін нөсердей шашады. Найзағай отындай жарқылдаған аспан астында олар дұға оқып, содан жанға дәт, бойға қуат табады.

Таң ата дауыл басылып, аспан шайдай ашылады. Күн шыққанда аққулар Элизаны қайта көтеріп, жолын жалғайды. Күн арқан бойы көтерілгенде, алыстан мәңгі қар басқан асқар таулары бар, мизам-шуақтай бір ел көрінеді. Тау арасынан мөлдір діңгектер қоршаған зәулім сарай мен етегіндегі құрма ағаштары, диірмен доңғалағындай алып гүлдер көзге шалынады.

Элиза «барар жеріміз осы ма?» деп сұрайды. Аққулар: «Жоқ, бұл — Фата-Морғананың бұлттан биікке салған…» — деп жауап бере бастағанда, хикая әрі қарай жалғасады.