Домбыра туралы
Домбыра: қазақтың қос ішекті мұрасы
Домбыра — қазақ халқы арасында кең тараған екі ішекті музыкалық аспап. Ертеде домбыраның түрлері өте көп болған: олардың жасалуында өзіндік ерекшеліктер кездеседі, көбіне тұтас ойылып жасалып, әсем нақышпен өрнектелген.
Құрылымы
Негізгі үлгісі — екі ішекті. Алайда халық арасында үш ішекті домбыралар да кездеседі.
Аймақтық дәстүр
Үш ішекті домбыраның бұл түрі соңғы кезге дейін Семей өңірінде сақталып келген.
Тарихи дамуы және сабақтастығы
Домбыра өткен ғасырларда шертер, сыбызғы, қылқобыз, шаңқобыз секілді аспаптармен қатар дамыды. Көне аспаптардың ішінде ұзақ уақыт бойы үзілмей сақталып келе жатқаны да — осы домбыра.
Күйшілік мектептің тұлғалары
Қазақтың майталман күйші-композиторлары домбыраның қасиетін кейінгі ұрпаққа кеңінен насихаттап, өнердің өзегіне айналдырды:
- Құрманғазы
- Дәулеткерей
- Тәттімбет
- Байсерке
- Сейтек
Ән мен күйдегі орны
Домбыра тек күй орындауға ғана арналмаған. Ол ән айтқанда сүйемелдеу үшін қолданылатын ең маңызды аспаптардың бірі. Домбыра әуенге өң беріп, әншіге демеу болады.
Әншілік дәстүрдегі есімдер
Домбыраның әнге әр беретінін, әншінің тынысын кеңейтетінін өнер иелері өз тәжірибесімен дәлелдеді:
- Біржан сал
- Ақан сері
- Жаяу Мұса
- Мұхит
- Мәди
- К. Әзірбаев
- Әміре Қашаубаев
- М. Ержанов
- Ж. Елебеков
- Ғ. Құрманғалиев
Орындаушылық шеберлікті шыңдаған күйшілер
Домбырада күй орындау мәдениеті уақыт өте жетіліп, әр буын өз өрнегін қосты. Бұл бағытта төмендегі күйшілердің еңбегі ерекше аталады:
- Қ. Жантілеуов
- Л. Мұхитов
- Н. Бөкейханов
- Дина Нүрпейісова
- О. Қабиғожин
- Р. Омаров
- М. Хамзин
- Ә. Есқалиев
- Б. Қарабалина