Тіл ұлтпен - ұлтты татуластыратын ерекше қатынас құралы
Бұл өмірде біз бір күн қонақпыз. Мүмкін елу, мүмкін жүз жыл ғұмыр кешерміз. Сондықтан ана тілімізді ардақтап, қастерлеп, шамамыз келгенше құрметтейік.
Мемлекеттік тіл — тәуелсіз елдің негізгі рәміздерінің бірі. Тіл — адамдар арасындағы қарым‑қатынастың құралы ғана емес, ойды ұйыстыратын, ұлтты біріктіретін ерекше күш.
Мемлекеттік тіл — елдік сананың өлшемі
Тіл — тарихтың аманаты
Қазақ халқы қилы кезеңдерді бастан кешсе де, тіл байлығын, күйі мен жырын ұрпаққа жеткізді. Бұл — ұлт рухының үзілмеген жібі, ғасырлардан жеткен асыл мұра.
Тіл — тәуелсіздіктің тірегі
Егемендік алған ел үшін мемлекеттік тілдің орны айрықша. Тілдің тұғыры беки түскен сайын тәуелсіздігіміздің де іргесі нығаяды. Тілдің беделін көтеру, оның жоғын жоқтау — өз қолымызда.
Елбасының «Қазақстанның болашағы — қазақ тілінде» деген сөзі бүгін де мәнін жойған жоқ. Қазақ тілі кең қолданыс тіліне айналып, шын мәнінде мемлекеттік тіл мәртебесі толық орныққанда, елдік атауымыздың да айбыны арта түседі.
Отбасынан басталатын тіл тағдыры
Тілді меңгеруде, өз тілінде еркін сөйлеуде ата‑ананың рөлі ерекше. Әр ата‑ана баласына ана сүтімен дарыған тілді үйретуді берік қолға алса, оның «қиындығы» болмайды — өйткені ол табиғи ортада қалыптасады.
«Ана тілін білмеген — ақылы жоқ, желік бас. Ана тілін сүймеген — халқын сүйіп жарытпас».
Халық даналығы
Кейде қазақ пен қазақтың, әке мен баланың, ұстаз бен шәкірттің қазақ тілінде сөйлеспеуі көңілге қонбайды. Ел болудың шарты — өз тілі, өз әдебиеті бар ел екенін ұмытпауымыз керек.
Тіл тазалығы — тілге деген құрмет
Ахмет Байтұрсынұлы тіл тазалығын ана тілдің сөзін өзге тілдің сөзімен орынсыз шұбарламау деп түсіндірген. Бұл талап бүгінгі күні де өзекті: тілдің табиғи нормасын сақтау — оның көркемдігін де, түсініктілігін де арттырады.
Нені күшейтеміз?
- Дұрыс сөз қолданысын
- Мәдениетті сөйлеу әдебін
- Көркем ойлау мен дәл жеткізуді
Неден сақтанамыз?
- Орынсыз араластырудан
- Сөйлеу дағдысының жұтаңдауынан
- Құндылыққа немқұрайлылықтан
Ұлы ойлар
«Ана тілі — халық болып жаралғаннан бергі жан дүниесінің айнасы, өсіп‑өніп, түрлене беретін мәңгі құламайтын бәйтерек».
Ж. Аймауытов
«Ана тілі — қанның, қиылған жанның, толқыған көңілдің, лүпілдеген жүректің сығындысы; онда дәм де, мән де болу керек».
С. Торайғыров
Қазақ тілі — өте бай, орамды, көркем тіл. Тіл арқылы өнер‑білімге ұмтыламыз, мәдениетке жақындаймыз, қоғамның белсенді азаматы болуды үйренеміз. Халық өз мұрасын ұрпақтан ұрпаққа ең алдымен ана тілі арқылы табыстайды. Сондықтан ана тілін білмей, ұлттық мәдениетті толық меңгеру мүмкін емес.
Сонымен бірге қазақ тілі — тек қазақ халқының тілі ғана емес. Ол — Қазақстанды Отаным деп қабылдайтын, өзін елдің патриоты санайтын әр азаматтың ортақ мемлекеттік тілі екенін ұмытпайық.
Үштілділік және ана тілінің тұғыры
Жаңартылған білім бағдарламасы үштілділікті алға қояды. Әрине, бірнеше тіл меңгеру — әр адамның арманы. «Жеті түрлі ілім біл, жеті елдің тілін біл» деген нақыл да осыны меңзейді.
Алайда көп тіл білу ана тілін әлсіретуге емес, керісінше оны тереңірек тануға ұласуы тиіс. Үштілділік деп жүріп, ана тілімізден айырылып қалмайық.
Мектеп тәжірибесі: құрмет — нақты әрекеттен көрінеді
Жобалар мен сайыстар
Мектебіміз аралас мектеп болғанымен, мемлекеттік тілге деген құрмет жоғары. «Мың бала» жобасы аясында арнайы жоспар құрылып, өзге тілді оқушыларға насихат жұмыстары жүргізіліп, түрлі сайыстар ұйымдастырылып тұрады.
«Мемлекеттік тіл — менің тілім» үйірмесі
Тіл үйірмесінің мақсаты — ана тіліміздің байлығы, сұлулығы және икемділігі жағынан әлемдегі озық тілдермен теңдесе алатынын ұмыттырмау, оқушының қазақша еркін сөйлеуіне сенім қалыптастыру.
Қорытынды үндеу
Тіл туралы заңның қағаз жүзінде қалмай, өмірде нық орнығуы үшін бәріміз күресе білейік. Мемлекеттік тілдің ғұмыры ұзақ болуы — күнделікті таңдаудан басталады: үйде, көшеде, мектепте, қызметте қазақ тілін табиғи қолданайық. Намысты қолдан бермейік.
Автор туралы
Атбасар ауданы, «Сергеевка орта мектебі» ММ
Жоғары санатты бастауыш сынып мұғалімі: Магзум Майра