Жаһандану жағдайындағы гуманитарлық білім берудің тиімділігін арттыру жолдары

Барған сайын құлашын кеңге жайып, әлемді қаусыра қамтып келе жатқан жаһандану үрдісі жаңа дәуірдің айқын сипатына айналды. Бұл үрдіс қоғам дамуының заңдылықтары, өркениеттердің интеграциялануы, білім берудің интернационалдануы және әлемдік қауымдастық субъектілерінің өзара ықпалдасу тетіктері арқылы жыл өткен сайын тереңдей түсуде.

Мұндай нәтижеге жас ұрпаққа гуманитарлық тәрбие берудің тиімділігін арттыру арқылы ғана қол жеткізуге болады. Ол үшін ұлттық тіл мен әдебиетті, мәдениет пен өнерді жүйелі насихаттап, тарихи зерденің қалыптасуын нығайту қажет. Жаһанданудың жойқын ықпалына әр ел өзінің ұлттық тарихын, менталитетін, тілін, әдебиетін, өнері мен мәдениетін дамыту арқылы ғана төтеп бере алады. Сондықтан білім беруді дамытудың, оның ұлттық-гуманитарлық сапасын күшейтудің маңызы айрықша.

Қазіргі заман — білім мен ғылымның заманы. Бүгінде білім экономикасы жаһандық дамудың негізгі қозғаушы күшіне айналып отыр. Білім беру Қазақстанның ұзақ мерзімді стратегиялық басымдықтарының қатарында. Елімізде жүріп жатқан білім беру реформаларының ортақ мақсаты — білім беру жүйесін әлемдік деңгейге көтеру және оны жаңа әлеуметтік-экономикалық жағдайларға бейімдеу.

Кез келген халықтың өзге жұртқа ұқсамайтын болмысын даралайтын басты белгілері — тарихи жады, тілі мен әдебиеті, өнері мен мәдениеті. Тіл, тарих және әдебиет — ұлттық сананың негізгі үштағаны. Демек ұлттық сана мен жауапкершілікті дамытудың стратегиялық ұстанымдарын айқындайтын жобалардың қолға алынуы маңызды; олар қалыптасып келе жатқан қазақстандық қауымдастықтың әлеуетін және гуманистік бағдарын нақтылауға қызмет етуі тиіс.

Гуманитарлық білімнің өзектес саласы — тіл мен әдебиет. Олар ұлттың өткен тарихы мен бүгінгі тағдырының сабақтастығын қалыптастыруда, мемлекетаралық мәдени байланыстарды нығайтуда, жастарды гуманизмге және отансүйгіштікке тәрбиелеуде негізгі құралдардың бірі.

Тіл мен әдебиеттің қоғамды тұтастырушы қызметі түрлі ғылыми зерттеулер аясында жүйелі түрде танылуы тиіс. Ол үшін білім беру, ғылыми зерттеу және өндіріс арасындағы ықпалдастықты күшейтіп, ғылым мен техниканың соңғы жетістіктеріне сүйенген заманауи технологияларды енгізе отырып, орта және жоғары білім сапасын тұрақты арттыру қажет.

Қазақ халқының ұлттық мәдени құндылықтарын қайта қалпына келтіру, зерттеу, кейінгі ұрпаққа таныту және оларды адамзаттың ортақ рухани игілігіне айналдыру мақсатында елімізде мемлекеттік деңгейде бірқатар жұмыстар жүргізілуде. Осы бағыттағы маңызды бастамалардың бірі — «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы.

Қазіргі білім беру мен ғылымды дамытудың басым бағыттары көбіне инновациялық-индустриалдық, техника және технология салаларына қарай ойысып отырғанымен, гуманитарлық саланың да дамуына жеткілікті назар аудару қажет. Жастарды рухани-мәдени құндылықтарға тәрбиелеу, дәстүрлі мәдениет пен заманауи ұлтаралық, көпмәдениетті және толерантты қатынастарға баулу — қоғам тұрақтылығының маңызды шарты.

Қоғамның рухани мәдениетке қайта бет бұруы да кездейсоқ емес. Ұлттық-рухани құндылықтарды екінші кезекке ысырып, бұқаралық мәдениетке шектен тыс еркіндік берген ортада рухани дағдарыстың күшеюі жөнінде әлем ойшылдарының ескертуі жиі айтылады. Қазақстан тәуелсіздік алған кезеңнен бастап ұлттық мәдениет пен рухани құндылықтарды ұлықтау ісінде сергектік танытып келеді. «Мәдени мұра» бағдарламасы аясындағы атқарылған және атқарылып жатқан ауқымды шаралар — ұлттық тарих пен мәдениеттің, әдебиет пен өнердің мерейін өсірген бастамалар.

Білім — әрбір тұлғаның дамуын және бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын негізгі шарт. Бұл мәселе мемлекеттік және ұлттық мүддемен тығыз сабақтастықта қарастырылуы тиіс. Тағы бір маңызды қыр — пәндердің тілдік тұлға қалыптастырудағы міндеті. Дүниетанымды қалыптастырудың ең қасиетті әрі ең тиімді жолы — ана тілін жетік меңгеру екені анық.

Тарихи жадын сақтаған, ана тілін ардақтаған, әдебиеті мен мәдениетін дамытқан қоғам ғана жаһанданудың ықпалына алаңсыз қарсы тұрып, әлемдік кеңістікте өз болмысын жоғалтпай, үйлесімді түрде ілгерілей алады.